ترک سیگار و فشار خون: چرا نتیجه اینقدر سریع دیده میشود؟
رابطهٔ ترک سیگار و فشار خون یکی از سریعترین تغییراتی است که بعد از کنار گذاشتن سیگار در بدنتان اتفاق میافتد. سیگار با نیکوتین و مونوکسید کربن، هم رگها رو تنگ میکنه و هم اکسیژنرسانی خون رو کم میکنه؛ همین دو اثر، فشار خون و ضربان قلب رو بالا نگه میدارن. بهمحض اینکه سیگار کشیدن رو متوقف میکنید، این فشار مضاعف روی قلب و رگها شروع به کمشدن میکنه.
خبر خوب اینه که برخلاف خیلی از فایدههای دیگه ترک که سالها طول میکشن، بخشی از بهبود قلبی از همون دقیقههای اول شروع میشه. برای دیدن جدول کاملتر تغییرات بدن، صفحهٔ سلامت بعد از ترک سیگار رو ببینید.
۲۰ دقیقه: ضربان و فشار خون
اولین تغییر قابل اندازهگیری خیلی زود اتفاق میافته. طبق گزارشهای مرکز کنترل بیماریهای آمریکا (CDC) و سرویس بهداشت ملی بریتانیا (NHS)، همون ۲۰ دقیقهٔ اول بعد از آخرین سیگار، ضربان قلب شروع به کاهش و نزدیکشدن به حالت طبیعی میکنه [۱، ۲]. این یعنی قلبتون دیگه مجبور نیست بهخاطر نیکوتین با سرعت بیشتری کار کنه.
جالب اینجاست که در همین روزهای اول، بعضی افراد برعکس، احساس تندتر شدن ضربان قلب میکنن. این معمولاً ربطی به آسیب قلبی نداره و بیشتر به استرس، اضطراب و بیقراری دوران ترک مربوطه. اگه این حالت طولانی یا شدید بود، بهتره به پزشک مراجعه کنید.
۱۲ ساعت: مونوکسید کربن
نیمهٔ دیگه ماجرا، مونوکسید کربنه. وقتی سیگار میکشید، مونوکسید کربن دود جای بخشی از اکسیژن رو توی خونتون میگیره. طبق گزارش CDC، ظرف ۱۲ ساعت بعد از آخرین سیگار، سطح مونوکسید کربن خون به حالت طبیعی برمیگرده [۱]. یعنی توی همون روز اول، قلب و بقیهٔ اندامهای بدنتون اکسیژن بیشتری دریافت میکنن و مجبور نیستن برای جبران کمبود اکسیژن، سختتر کار کنن.
هفتهها: بهبود گردش خون
بعد از روزهای اول، بهبود به سطح گردش خون هم میرسه. طبق گزارش NHS، طی ۲ تا ۱۲ هفته، گردش خون بهطور محسوسی بهتر میشه [۲]. رگها کمکم از حالت تنگشدهٔ ناشی از نیکوتین خارج میشن و خونرسانی به اندامها، از جمله دست و پا، راحتتر انجام میشه.
این بهبود گردش خون یکی از دلایلیه که خیلی از افراد توی همین بازه احساس میکنن انرژی بیشتری برای فعالیت بدنی دارن و دستوپاشون کمتر سرد یا بیحس میشه. اگه میخواید از این انرژی برای شروع تحرک استفاده کنید، مقالهٔ ورزش بعد از ترک سیگار راهنمای خوبیه؛ فقط یادتون باشه در همین بازه هم باید شدت فعالیت رو متناسب با حال بدنتون تنظیم کنید، نه بر اساس رقابت با دیگران.
۱ سال: نصفشدن خطر حملهٔ قلبی
یک سال، نقطهٔ عطف مهمی توی مسیر سلامت قلبه. طبق گزارش NHS، بعد از یک سال ترک، خطر حملهٔ قلبی نسبت به فردی که هنوز سیگار میکشه نصف میشه [۲]. این عدد بزرگیه و نشون میده بدنتون چقدر توانایی ترمیم داره، حتی بعد از سالها سیگار کشیدن.
شواهد علمی
گزارش NHS نشون میده یک سال بعد از ترک سیگار، خطر حملهٔ قلبی نسبت به فرد سیگاری نصف میشه؛ در همین بازه، خطر حملهٔ قلبی طبق گزارش CDC هم طی ۱ تا ۲ سال بهطور چشمگیری کاهش مییابه [۲، ۱].
۵ تا ۱۵ سال: مسیر بلندمدت
اینجا باید صادق بود، چون منابع مختلف تصویر کاملاً یکسانی ارائه نمیدن. طبق گزارش CDC، بعد از ۱۵ سال، خطر بیماری کرونری قلب به سطحی نزدیک به افراد هرگز سیگاری میرسه [۱]. اما یک مطالعهٔ منتشرشده در JAMA با نگاهی دقیقتر روی سیگاریهای سنگین سابق نشون داد خطر بیماری قلبیعروقی طی ۵ سال اول بعد از ترک ۳۹ درصد کاهش مییابه، ولی حتی تا ۱۰ تا ۱۵ سال بعد، ممکنه هنوز بالاتر از افرادی باشه که هرگز سیگار نکشیدهن [۳].
جمعبندی صادقانه اینه: بهبود بزرگ، واقعی و نسبتاً سریع اتفاق میافته، اما برای کسانی که سالهای زیادی و به مقدار زیاد سیگار کشیدهن، ممکنه ریسک هرگز دقیقاً به صفر نرسه. این دلیلی برای ناامیدی نیست، بلکه دلیلی برای ترک هرچه زودتره؛ هرچه زودتر ترک کنید، فاصلهتون با ریسک پایهٔ افراد هرگز سیگاری کمتر میمونه و سالهای بیشتری از این بهبود تدریجی بهره میبرید. برای جزئیات کاملتر دربارهٔ تأثیر سیگار بر قلب، مقالهٔ تأثیر سیگار بر قلب رو بخونید.
اگه فشار خون یا بیماری قلبی دارید
اگه همین حالا فشار خون بالا، بیماری عروق کرونر یا سابقهٔ سکتهٔ قلبی دارید، ترک سیگار برای شما از هر زمان دیگری اهمیت حیاتی داره. خبر مهم اینه که نگرانی از افزایش وزن نباید مانع تصمیمتون بشه؛ راهنمای ۲۰۲۱ انجمن قلب اروپا برای اولین بار بهصراحت اعلام کرد ترک سیگار صرفنظر از افزایش وزن توصیه میشه، چون افزایش وزن فایدهٔ قلبی ترک رو کم نمیکنه [۴].
هشدار
اگه فشار خون بالا، بیماری قلبی، سابقهٔ سکتهٔ قلبی یا هر بیماری زمینهای دیگری دارید، پیش از تغییر داروها، شروع برنامهٔ ورزشی جدید یا هر تغییر جدی در روتینتون، حتماً با پزشک خود مشورت کنید. اگه بعد از ترک سیگار درد قفسهٔ سینه، تپش شدید قلب یا سرگیجهٔ غیرعادی داشتید، به پزشک مراجعه کنید.
اگه همین حالا سابقهٔ سکتهٔ قلبی دارید، مقالهٔ ترک سیگار بعد از سکتهٔ قلبی بهطور اختصاصی به این موضوع پرداخته. اگه هم دچار سردرد یا سرگیجهٔ خفیف بعد از ترک شدهاید، این معمولاً موقتیه؛ مقالهٔ سردرد و سرگیجه بعد از ترک سیگار توضیح میده چرا و چه زمانی جای نگرانی داره.
قدم بعدی شما
اگه فشار خون یا بیماری قلبی دارید، همین امروز نوبت پزشکتون رو رزرو کنید تا از تغییرات دارویی احتمالی بعد از ترک مطلع باشید. برای دیدن مسیر کامل بهبود بدنتون، صفحهٔ سلامت بعد از ترک سیگار رو از دست ندید.