تاثیر سیگار بر دندان و لثه: زردی، بیماری لثه، ایمپلنت و سرطان دهان

چیزی که در آینه می‌بینید: زردی دندان و بوی دهان

تاثیر سیگار بر دندان و لثه از همون چیزی شروع می‌شه که خودتون هم توی آینه می‌بینید: زردی و لکه‌های تیره روی مینای دندان. قطران و نیکوتین دود سیگار روی سطح دندان می‌شینن و کم‌کم رنگش رو تیره می‌کنن؛ هرچه سال‌های مصرف بیشتر باشه، این لکه‌ها عمیق‌تر و سرسخت‌تر می‌شن. بوی بد دهان هم معمولاً همین موقع خودش رو نشون می‌ده، ترکیبی از باقی‌ماندهٔ قطران، کاهش ترشح بزاق (که وظیفه‌اش شست‌وشوی طبیعی دهانه) و شروع بیماری لثه. این دو نشونه، زردی و بو، معمولاً اولین چیزهایی‌ان که یک سیگاری یا اطرافیانش متوجه‌شون می‌شن، ولی مشکل اصلی جای دیگه‌ایه. مشکل این‌جاست که این دو نشونه فقط ظاهری‌ان؛ آدم‌ها معمولاً با یک جرم‌گیری یا خمیردندان سفیدکننده فکر می‌کنن مشکل حل شده، در حالی که همون سازوکاری که باعث زردی و بو می‌شه، هم‌زمان داره به بافت‌های زیرین لثه و استخوان فک هم آسیب می‌زنه؛ چیزی که با آینه دیده نمی‌شه.

چیزی که نمی‌بینید: بیماری لثه

زیر همون زردی قابل‌مشاهده، اتفاق مهم‌تری می‌افته: سیگار عامل عمدهٔ بیماری لثه‌ست ^[۱]. سیگار با کاهش خون‌رسانی به بافت لثه، هم علائم هشداردهنده مثل خونریزی رو پنهان می‌کنه (چون خون‌رسانی کمتر یعنی خونریزی کمتر، نه لثهٔ سالم‌تر) و هم توانایی بدن برای مبارزه با عفونت لثه رو کاهش می‌ده. نتیجه این می‌شه که بیماری لثه در سیگاری‌ها اغلب بی‌سروصداتر پیش می‌ره و دیرتر تشخیص داده می‌شه، دقیقاً برعکس چیزی که برای درمان به‌موقع لازمه. برای همین دندان‌پزشک‌ها به سیگاری‌ها توصیه می‌کنن ویزیت‌های معاینهٔ دوره‌ای رو جدی‌تر بگیرن، چون نمی‌شه فقط به علائم قابل‌احساس مثل خونریزی لثه اعتماد کرد.

از دست‌دادن دندان

وقتی بیماری لثه بدون تشخیص و درمان پیش بره، بافت نگه‌دارندهٔ دندان و استخوان زیرین تحلیل می‌ره و در نهایت دندان لق می‌شه یا می‌افته. سیگار یکی از عوامل عمدهٔ همین مسیر، یعنی از دست‌دادن دندانه ^[۱]. این اتفاق معمولاً تدریجیه و طی سال‌ها رخ می‌ده، نه یک‌شبه؛ برای همین خیلی از سیگاری‌ها متوجه نمی‌شن تا وقتی که کار از مرحلهٔ پیشگیری گذشته باشه. از دست‌دادن حتی یک دندان هم فقط یک مسئلهٔ زیبایی نیست؛ جویدن غذا، حرف‌زدن و اعتماد به‌نفس روزمره رو هم تحت تأثیر قرار می‌ده و معمولاً به درمان‌های گران‌تر و طولانی‌تری مثل ایمپلنت یا پروتز ختم می‌شه.

ایمپلنت و سیگار: چرا دندان‌پزشک اصرار به ترک دارد؟

اگه قراره ایمپلنت دندان بذارید، احتمالاً دندان‌پزشکتون دربارهٔ سیگار سؤال می‌کنه یا اصرار می‌کنه ترک کنید. دلیلش ساده‌ست: سیگار یکی از عوامل عمدهٔ شکست ایمپلنت دندانه ^[۱]. کاشت ایمپلنت به جوش‌خوردن استخوان فک با فلز ایمپلنت نیاز داره؛ همون کاهش خون‌رسانی که پشت بیماری لثه‌ست، این روند ترمیم و جوش‌خوردن رو هم کند و ناقص می‌کنه.

عدد دقیقی برای این‌که «چند هفته» قبل از عمل باید سیگار رو ترک کرد، در منابع این مقاله نیومده؛ ولی قاعدهٔ کلی روشنه: هرچه زودتر ترک کنید و تا پایان دورهٔ کامل ترمیم ادامه بدید، شانس موفقیت ایمپلنت بیشتره.

سرطان دهان

جدی‌ترین بخش این ماجرا سرطانه. آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان برای سیگار در بالاترین سطح شواهد قرار داره: شواهد کافی که سیگار سرطان حفرهٔ دهان، حلق، حنجره و مری رو ایجاد می‌کنه ^[۲]. یعنی همون بافت‌هایی که زردی و بیماری لثه توشون شروع می‌شه، در معرض جدی‌ترین عارضهٔ سیگار هم هستن. فهرست کامل سرطان‌های مرتبط با سیگار و خطرشون بعد از ترک رو در مقالهٔ سیگار و سرطان جداگانه باز کردیم.

نکتهٔ مهمی که کمتر گفته می‌شه: حتی اگه سرطان دهان یا حلق تشخیص داده بشه، ترک هنوز فایده داره. اولین مرور بزرگ گزارش جراح عمومی آمریکا دربارهٔ اثر سیگار روی بیماران سرطانی نشون داد ادامهٔ مصرف سیگار بعد از تشخیص، مرگ‌ومیر کلی و ناشی از همون سرطان، سمیت درمان و احتمال بازگشت بیماری یا سرطان دوم رو بیشتر می‌کنه ^[۳]. یعنی حتی در این مرحله، ترک هنوز یک تصمیم بی‌اثر یا دیر نیست.

تنباکوی بدون دود (ناس) هم برای دهان بی‌خطر نیست

بعضی‌ها فکر می‌کنن چون تنباکوی بدون دود، مثل ناس که در برخی مناطق ایران رایجه، دود تولید نمی‌کنه، برای دهان بی‌ضررتر از سیگاره. این تصور اشتباهه. آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان تنباکوی بدون دود رو هم در بالاترین سطح شواهد سرطان‌زایی برای انسان قرار داده؛ چون این محصولات مستقیماً و برای مدت طولانی در تماس با بافت لثه و مخاط دهان قرار می‌گیرن ^[۴].

یعنی جابه‌جایی از سیگار به ناس یا محصولات مشابه، راه فراری از آسیب دهانی سیگار نیست؛ فقط نوع تماس مواد سرطان‌زا با بافت دهان عوض می‌شه، نه خود خطر. برای همین اگه از این نوع تنباکو استفاده می‌کنید، بهتره همون‌جایی که ناس رو زیر لب یا لپتون می‌ذارید رو هم در معاینه‌های دندان‌پزشکی جدی بگیرید؛ چون همون نقطه، بیشترین تماس مستقیم با مواد سرطان‌زا رو داره. اگه از این نوع تنباکو استفاده می‌کنید، همون توصیهٔ اصلی این مقاله برایتان صدق می‌کنه: هرچه زودتر ترک کنید، فرصت بیشتری برای سالم‌ماندن لثه و دهانتان دارید؛ جزئیات کامل عوارض و راه‌های ترک ناس و تنباکوی جویدنی را جداگانه نوشته‌ایم.

بعد از ترک

خبر خوب اینه که دهان یکی از بافت‌هاییه که واکنش نسبتاً سریعی به ترک نشون می‌ده. طبق جدول زمانی NHS، حس چشایی و بویایی ظرف ۴۸ ساعت بعد از آخرین سیگار بهتر می‌شه ^[۵]؛ یعنی خیلی زودتر از چیزی که بیشتر آدم‌ها فکر می‌کنن. زمان دقیق‌تر برگشتش و این‌که چرا غذا یهو خوشمزه‌تر می‌شه رو در مقالهٔ حس چشایی و بویایی بعد از ترک سیگار توضیح دادیم. در بلندمدت، خطر بیماری لثه هم طی چند سال به سطح یک غیرسیگاری نزدیک می‌شه ^[۱]. زردی سطحی دندان‌ها با جرم‌گیری و سفیدکردن حرفه‌ای دندان‌پزشکی قابل بهبوده، به‌شرطی که دیگه سیگار به این رنگ‌گرفتگی اضافه نشه.

آسیبی که به استخوان فک و بافت نگه‌دارندهٔ دندان رسیده، معمولاً به‌طور کامل به حالت اول برنمی‌گرده؛ ولی ترک، روند تخریب رو متوقف می‌کنه و می‌ذاره دندان‌پزشکتون بقیهٔ راه رو با درمان کمکتون کنه. اثر مشابه سیگار روی پوست صورت، از چروک تا کندی ترمیم زخم، رو در مقالهٔ تأثیر سیگار بر پوست صورت بخونید؛ دهان و صورت با هم و از یک سازوکار مشابه آسیب می‌بینن.

قدم بعدی شما

این مقاله بخشی از راهنمای جامع‌تر ضررهای سیگار برای بدن است. اگه نوبت دندان‌پزشکیتون نزدیکه یا قرار ایمپلنت دارید، همین امروز با دندان‌پزشکتون دربارهٔ برنامهٔ ترک صحبت کنید؛ هرچه زودتر شروع کنید، بافت لثه و استخوان فک فرصت بیشتری برای ترمیم پیدا می‌کنه. حتی اگه نوبت دندان‌پزشکی در کار نباشه، همین امروز که تصمیم گرفتید بیشتر بدونید، بهترین فرصته: نوبت بعدی معاینهٔ دهان و دندانتون رو رزرو کنید و از دندان‌پزشک بخواید وضعیت لثه‌تون رو دقیق بررسی کنه.