اگر خودت نوجوانی و این متن را میخوانی
این صفحه بیشتر با زبان والدین نوشته شده، اما اگر خودت سیگار یا ویپ میکشی و به فکر ترک افتادهای: مجبور نیستی بهتنهایی جلو بروی. حرف زدن با یک بزرگتر قابلاعتماد، مشاور مدرسه یا پزشک میتواند کمک واقعی باشد و ترک در همین سن کاملاً ممکن است.
اول آرام باشید: چرا واکنش تند نتیجهٔ عکس داره
وقتی میفهمید نوجوانتون سیگار میکشه، اولین واکنش خیلی از والدها ترس، عصبانیت یا احساس شکسته. اما ترک سیگار نوجوانان معمولاً از همون لحظهٔ اول شکل میگیره: اگه واکنش شما داد زدن، تنبیه یا قطع کردن پول توجیبی باشه، بیشتر از اینکه نوجوان رو به فکر ترک بندازه، اون رو پنهانکارتر میکنه و ارتباطتون رو کمتر. مغز نوجوان هنوز در حال رشده و به نیکوتین حساستر از مغز بزرگساله، به همین دلیل هم وابستگی سریعتر شکل میگیره و هم واکنشهای هیجانی به فشار بیرونی شدیدتره [۱].
این به این معنی نیست که موضوع رو جدی نگیرید؛ برعکس، نزدیک به ۹ نفر از هر ۱۰ سیگاری بزرگسال پیش از ۱۸ سالگی شروع کردهان، یعنی همین سالهای نوجوانی دقیقاً همون پنجرهٔ مهمیه که ارزش توجه جدی داره [۱]. فقط بهتره این جدیت رو با آرامش نشون بدید، نه با عصبانیت. این مقاله بخشی از راهنمای بزرگتر ترک سیگار در شرایط خاص است که بارداری، نوجوانی، سالمندی و بیماری رو هم پوشش میده.
گفتوگو: چه بپرسیم
بهترین شروع، یه گفتوگوی آروم و بدون تهمته، نه یه بازجویی. بهجای «چرا این کار احمقانه رو کردی؟»، بپرسید «چی باعث شد امتحانش کنی؟» یا «دوستات هم میکشن؟». این سؤالها نشون میدن شما کنجکاو حال اونید، نه فقط دنبال مچگیری. گوش دادن بدون قطع کردن حرفش، حتی اگه جوابش شما رو ناراحت کنه، اعتماد لازم برای گفتوگوهای بعدی رو میسازه.
برای فهمیدن اینکه اصلاً چرا نوجوانها شروع میکنن و چرا مغزشون زودتر معتاد میشه، صفحهٔ نوجوانان و سیگار رو هم بخونید؛ این پسزمینه کمک میکنه گفتوگوتون واقعیتر و کمتر قضاوتگرانه باشه.
چند نمونهٔ دیگه از سؤالهای کمککننده: «کی برای اولینبار پیشنهادش رو داد؟»، «چه حسی بهت میده؟»، «دوست داری کمکت کنم کمترش کنی؟». این سؤالها به نوجوان نشون میدن تصمیم نهایی دست خودشه و شما فقط کنارشید، نه بالای سرش. اگه اولین گفتوگو به نتیجه نرسید، ناامید نشید؛ خیلی وقتها لازمه این مکالمه چند بار و در فرصتهای آرومتر تکرار بشه تا نوجوان احساس امنیت کافی برای حرف زدن پیدا کنه.
چه روشهایی برای نوجوان شواهد داره
بر خلاف بزرگسالان که برای اونها شواهد دارویی زیادی وجود داره، دربارهٔ نوجوانان تصویر متفاوته. مرور کاکرین دربارهٔ مداخلات ترک برای جوانان نشون میده شواهد کلی هنوز محدوده، اما مداخلات رفتاری گروهی (مثل جلسات مشاوره یا گروههای همسال) نویدبخشترین نتیجه رو داشتن، در حالی که شواهد کافی برای اثبات اثر دارو در این سن وجود نداره [۲]. یعنی نقطهٔ شروع برای اکثر نوجوانها، صحبت و مشاورهست، نه لزوماً دارو.
اگه دنبال کمک حرفهای هستید، صفحهٔ مشاوره ترک سیگار و خط ملی مشاوره رو ببینید؛ گاهی شنیدن حرف از زبان یه مشاور بیطرف، برای نوجوان راحتتر از شنیدنش از والدینه.
دارو در نوجوانان
همونطور که در بخش قبل گفتیم، شواهد کافی برای اثربخشی دارو در نوجوانان وجود نداره [۲]. این یعنی نه فقط چسب و آدامس نیکوتین، بلکه هر دارویی برای کمک به ترک، باید تصمیمی فردی و پزشکی باشه، نه یه خرید خودسرانه از داروخانه.
هشدار
هیچ دارو یا جایگزین نیکوتینی (چسب، آدامس، اسپری، قرص) رو بدون نظر پزشک برای نوجوان زیر ۱۸ سال تهیه یا مصرف نکنید. سن، وزن، سابقهٔ سلامت و شدت وابستگی نوجوانتون باید توسط پزشک بررسی بشه تا اگه دارو لازم بود، ایمنترین و مناسبترین گزینه انتخاب بشه.
مدرسه و دوستان
خیلی از نوجوانها سیگار یا وسایل شبیه به اون رو اول در محیط مدرسه یا از دوستانشون میبینن. سیگار الکترونیک هم به همین شکل خیلی سریع بین نوجوانها جا افتاده؛ طبق گزارش جراح عمومی، مصرف سیگار الکترونیک در دانشآموزان دبیرستانی بین سالهای ۲۰۱۱ و ۲۰۱۵ حدود ۹۰۰ درصد افزایش پیدا کرد و نیکوتین میتونه روی مغزی که تا حدود ۲۵ سالگی هنوز در حال رشده، اثر بذاره؛ روی توجه، یادگیری، کنترل تکانه و خلقوخو [۳]. برای همینه که فقط پرسیدن دربارهٔ «سیگار» کافی نیست؛ حتماً دربارهٔ ویپ و سیگار الکترونیک هم صحبت کنید.
اطلاعات کاملتر دربارهٔ این خطر و اینکه چرا ویپ برای نوجوانها حتی از سیگار عادی هم نگرانکنندهتر در نظر گرفته میشه، در صفحهٔ ویپ و نوجوانان اومده.
شواهد علمی
گزارش جراح عمومی نشون میده مصرف سیگار الکترونیک در دانشآموزان دبیرستانی بین سالهای ۲۰۱۱ و ۲۰۱۵ حدود ۹۰۰ درصد افزایش پیدا کرد و نیکوتین میتونه روی مغزی که تا حدود ۲۵ سالگی هنوز در حال رشده، روی توجه، یادگیری، کنترل تکانه و خلقوخو اثر بذاره [۳]. این یعنی حتی اگه نوجوانتون سیگار معمولی نکشه، ارزش داره دربارهٔ ویپ هم صریح صحبت کنید.
با معلمها یا مشاور مدرسه هم میتونید صحبت کنید تا ببینید سیاست مدرسه دربارهٔ سیگار و ویپ چیه و آیا برنامهٔ آموزشی یا مشاورهای برای دانشآموزان دارن یا نه. خیلی وقتها مدرسهها منابعی دارن که والدها ازشون خبر ندارن.
الگو بودن
یکی از قویترین ابزارهای شما بهعنوان والد، حرف زدن نیست؛ رفتار خودتونه. اگه خودتون هنوز سیگار میکشید، این میتونه بهترین فرصت برای شروع مسیر ترک خودتون هم باشه؛ نه بهعنوان یه دستور اضافه، بلکه بهعنوان یه تصمیم مشترک خانوادگی. وقتی نوجوان میبینه شما هم دارید تلاش میکنید، پیام «این کار مهمه» خیلی قویتر از هر نصیحتی منتقل میشه.
برای اینکه بدونید چطور بهعنوان خانواده در کنار هم از این مرحله رد بشید، صفحهٔ حمایت خانواده در ترک سیگار رو بخونید. اگه خودتون هم قصد ترک دارید، راهنمای کامل ترک سیگار نقطهٔ شروع خوبیه.
الگو بودن فقط دربارهٔ سیگار نکشیدن نیست؛ دربارهٔ اینه که نوجوانتون ببینه شما هم با مشکلات و عادتهای سخت، با صبر و بدون سرزنش خودتون کنار میآید. اگه در طول مسیر ترک خودتون هم لغزش داشتید، پنهانش نکنید؛ نشون دادن اینکه یه لغزش پایان کار نیست، یکی از بهترین درسهاییه که میتونید به نوجوانتون بدید.
قدم بعدی شما
اگه امروز فهمیدید نوجوانتون سیگار میکشه، نیازی نیست همین امشب همهچیز رو حل کنید. قدم بعدیتون فقط اینه: یه گفتوگوی آروم و کوتاه شروع کنید، بدون تهدید و بدون تنبیه. اگه بعد از این گفتوگو حس کردید به کمک بیشتری نیاز دارید، از برنامهساز ترک سیگار برای ساختن یه برنامهٔ قدمبهقدم کمک بگیرید و در کنارش، اگه لازم شد، حتماً نوبت پزشک هم بگیرید.