ترک سیگار در سن بالا چند سال عمر برمیگردونه
خیلیها فکر میکنن بعد از ۵۰ یا ۶۰ سالگی، ترک سیگار در سن بالا دیگه فرقی نمیکنه؛ اما آمار چیز دیگهای میگه. مطالعهٔ ۵۰سالهٔ پزشکان بریتانیایی نشون داد کسایی که در ۶۰ سالگی ترک کردن، بهطور میانگین حدود ۳ سال به امید به زندگیشون اضافه شده؛ این عدد برای ترک در ۵۰، ۴۰ و ۳۰ سالگی بهترتیب به حدود ۶، ۹ و ۱۰ سال میرسه [۱]. یعنی هرچه زودتر ترک کنید بهتره، ولی هیچ سنی نیست که ترک کردن توش «دیگه فایده نداشته باشه».
مطالعهٔ دیگهای که روی دادههای قرن بیستویکم آمریکا انجام شده هم به نتیجهٔ مشابهی رسیده: ترک در سنین ۲۵ تا ۳۴، ۳۵ تا ۴۴ و ۴۵ تا ۵۴ سالگی بهترتیب حدود ۱۰، ۹ و ۶ سال از عمر رو برمیگردونه، و ترک پیش از ۴۰ سالگی حدود ۹۰ درصد از خطر اضافی مرگ ناشی از ادامهٔ سیگار رو حذف میکنه [۳]. این ارقام نشون میده حتی اگه جوون نیستید، هنوز فرصت واقعی برای برگردوندن سالهای عمر دارید. این مقاله بخشی از راهنمای بزرگتر ترک سیگار در شرایط خاص است که بارداری، نوجوانی، سالمندی، بیماری و جراحی رو پوشش میده.
فواید ویژه در سالمندی: قلب، ریه، جراحی، دارو
فواید ترک سیگار در سن بالا فقط به سالهای عمر خلاصه نمیشه. سیگاریهای ۶۰ ساله و بالاتر حدود دو برابر بیشتر از افراد هرگزسیگاری در معرض خطر مرگ به هر علتی هستن و کسایی که ترک کردن، این خطر رو تا حدود ۳۰ درصد بیشتر (نه دو برابر) کاهش دادن؛ مهمتر اینکه این خطر نسبی هرچه از زمان ترک بگذره، بیشتر پایین میآد، حتی در همین سنین بالا [۲].
برای قلب، ترک سیگار بعد از هر رویدادی مثل سکته یا آنژین، خطر رویداد بعدی رو کم میکنه؛ برای جزئیات کاملتر، صفحهٔ ترک سیگار بعد از سکته قلبی رو ببینید. برای ریه، ترک باعث میشه روند افت عملکرد ریه کندتر بشه و سرفهٔ مزمن در خیلی از افراد بهتر بشه. اگه قراره تحت عمل جراحی هم قرار بگیرید، ترک سیگار پیش از اون میتونه بهبودی بعد از عمل رو راحتتر کنه. سیگار روی استخوان و مفاصل هم اثر منفی داره و خطر شکستگی و ترمیم کندتر رو بالا میبره؛ جزئیاتش رو در صفحهٔ سیگار و پوکی استخوان بخونید. برای دیدن فهرست کامل فوایدی که ترک برای بدن و ذهن داره، سری به فواید ترک سیگار بزنید.
«۴۰ سال کشیدهام، دیگه چه فرقی داره؟»
این جمله رو خیلی از سالمندهای سیگاری میگن، و کاملاً قابل درکه؛ بعد از چند دهه، آدم احساس میکنه دیگه کار از کار گذشته. اما شواهد چیز دیگهای میگه: خطر نسبی مرگ، حتی در افرادی که سالهای زیادی سیگار کشیدن و حالا سنشون بالاست، با گذشت زمان از لحظهٔ ترک کم میشه [۲]. یعنی بدن شما، حتی در ۶۰ یا ۷۰ سالگی، هنوز قابلیت واکنش مثبت به ترک رو داره.
اگه این حرف رو از خودتون یا یکی از عزیزانتون شنیدید، لازم نیست باهاش بحث کنید یا سرزنشش کنید. کافیه یادآوری کنید که حتی ترک در ۶۰ سالگی هم بهطور میانگین چند سال عمر برمیگردونه [۱]، و این عدد بهاندازهٔ کافی بزرگه که ارزش تلاش رو داشته باشه.
یه نکتهٔ دیگه هم کمک میکنه: فایدهٔ ترک فقط سالهای اضافه به عمر نیست. خیلی از سالمندهایی که ترک میکنن، ظرف چند هفته حس میکنن نفسشون راحتتر بالا میآد، پلهها رو راحتتر رد میکنن یا دیگه صبحها با سرفهٔ شدید بیدار نمیشن. این تغییرهای روزمره، حتی اگه در نگاه اول کوچیک به نظر برسن، کیفیت زندگی رو بهطور محسوسی بهتر میکنن؛ و برخلاف تصور رایج، این بهبودها منحصر به سیگاریهای جوونتر نیستن.
روش مناسب در سن بالا: مسئلهٔ تداخل دارویی
راهنمای بالینی سازمان جهانی بهداشت برای ترک دخانیات، وارنیکلین، جایگزین نیکوتین، بوپروپیون و سیتیزین رو در کنار پشتیبانی رفتاری (از یه توصیهٔ کوتاه چندثانیهای در ویزیت معمولی تا مشاورهٔ فردی، گروهی یا تلفنی فشردهتر) توصیه میکنه؛ ترکیب دارو و پشتیبانی رفتاری با هم، شانس موفقیت ترک رو بالاتر میبره [۴]. برای مقایسهٔ کامل همهٔ این گزینهها، صفحهٔ روشهای ترک سیگار رو ببینید.
نکتهای که در سن بالا اهمیت بیشتری پیدا میکنه، تداخل داروییه. خیلی از افراد در این سن همزمان چند دارو برای فشار خون، قلب، دیابت یا مفاصل مصرف میکنن، و بعضی از این داروها ممکنه با داروهای ترک سیگار یا حتی سرعت متابولیسم بدن بعد از ترک سیگار تداخل داشته باشن. برای مثال، ترک سیگار میتونه روی جذب یا اثر بعضی داروهای قلبی و دیابتی اثر بذاره، چون سیگار خودش روی متابولیسم بدن اثر داشته؛ این یعنی بعد از ترک، ممکنه پزشک لازم بدونه دوز بعضی داروهای دیگهتون رو هم بازبینی کنه.
به همین دلیل، بهجای اینکه خودتون از بین گزینههای مختلف یکی رو انتخاب کنید، بهتره فهرست کامل داروهایی که مصرف میکنید رو به پزشک یا داروسازتون نشون بدید و از همونجا دربارهٔ بهترین روش ترک برای شرایط خاص خودتون بپرسید.
هشدار
انتخاب دارو یا جایگزین نیکوتین برای ترک سیگار در سن بالا، بهخصوص اگه بیماری زمینهای دارید یا چند دارو همزمان مصرف میکنید، باید حتماً با پزشک خودتون هماهنگ بشه. خودسرانه شروع یا تعویض دارو نکنید؛ پزشک با توجه به داروهای فعلی، بیماریهای زمینهای و شدت وابستگیتون به نیکوتین، ایمنترین گزینه رو تعیین میکنه.
حمایت خانواده
ترک سیگار در هر سنی راحتتر میشه وقتی تنها نباشید، و این برای سالمندها حتی بیشتر صدق میکنه؛ خیلی وقتها روزمرگی و عادتهای چندینساله طوری جا افتاده که تغییرشون بدون همراهی خانواده سختتره. بچهها و نوهها میتونن انگیزهٔ قویای باشن، و صرفاً حضور و تشویقشون، بدون غرزدن، خیلی کمک میکنه. برای راهنماییهای عملی دربارهٔ اینکه چطور در کنار عزیزتون از این مسیر رد بشید، صفحهٔ حمایت خانواده در ترک سیگار رو بخونید.
قدم بعدی شما
اگه خودتون یا یکی از عزیزانتون در سن بالا قصد ترک دارید، بهترین قدم بعدی اینه که نوبت پزشک بگیرید و دربارهٔ داروهای فعلی، بیماریهای زمینهای و بهترین روش ترک صحبت کنید. در کنارش میتونید از برنامهساز ترک سیگار هم برای داشتن یه برنامهٔ قدمبهقدم کمک بگیرید. هیچ سنی برای این تصمیم دیر نیست.