چرا استخوان سیگاریها ضعیفتره؟
رابطهٔ سیگار و پوکی استخوان از چند مسیر همزمان میگذرد. استخوان، برخلاف تصور رایج، بافتی زنده و پرخونه که دائم در حال ساخته و بازسازیشدنه؛ سلولهای استخوانساز برای این کار به اکسیژن و مواد مغذی کافی نیاز دارن. سیگار با تنگکردن رگهای خونی، این خونرسانی رو کم میکنه. علاوه بر این، مواد شیمیایی دود سیگار در جذب کلسیم توسط بدن اختلال ایجاد میکنن و میتونن سطح هورمونهایی مثل استروژن رو که برای حفظ تراکم استخوان مهم هستن، پایین بیارن.
نتیجهٔ این مسیرهای همزمان اینه که استخوان فرد سیگاری، بهطور کلی، تراکم کمتر و کیفیت ضعیفتری نسبت به فرد همسن غیرسیگاری داره. این تفاوت با گذشت سالهای مصرف سیگار بیشتر میشه؛ یعنی هرچه سابقهٔ سیگار کشیدن طولانیتر باشه، فاصله با استخوان یک فرد غیرسیگاری همسن، بیشتر میشه.
این موضوع فقط به خود نیکوتین یا قطران محدود نیست؛ خیلی از افراد سیگاری همچنین کمتر ورزش میکنن و الگوی تغذیهٔ متفاوتی دارن، دو عاملی که خودشون هم روی تراکم استخوان اثر دارن. به همین دلیل توصیهٔ معمول برای سلامت استخوان، یعنی دریافت کافی کلسیم و ویتامین D همراه با فعالیت بدنی منظم، برای فرد سیگاری اهمیت بیشتری پیدا میکنه؛ چون او از یک زمینهٔ ضعیفتر شروع میکنه.
شکستگی لگن و ستون فقرات
پوکی استخوان بهخودیخود خطرناک نیست؛ چیزی که واقعاً اهمیت داره شکستگیه، بهخصوص شکستگی لگن و مهرههای ستون فقرات که در سنین بالا میتونن زندگی روزمره رو بهشدت مختل کنن. در افراد سیگاری، بهخاطر همان تراکم پایینتر استخوان، این نوع شکستگیها شایعتره. برای زنان این موضوع اهمیت بیشتری داره؛ چون یائسگی بهخودیخود تراکم استخوان رو کم میکنه و سیگار این افت رو تشدید میکنه. جزئیات کاملتر اثر سیگار روی سیستم تولیدمثل و هورمونهای زنان رو در سیگار و باروری زنان بخونید.
جوشخوردن کندتر شکستگی
این شاید عملیترین بخش ماجرا باشه، بهخصوص اگه قراره جراحی ارتوپدی داشته باشید. یک فراتحلیل بزرگ که ۱۴۰ مطالعهٔ همگروهی و نزدیک به ۴۸۰ هزار بیمار رو بررسی کرده، نشون داد عوارض ترمیم زخم در افراد سیگاری بهطور معناداری بیشتر از غیرسیگاریهاست؛ حتی در افرادی که سیگار رو ترک کردهاند اما سابقهٔ طولانی داشتهاند، این عوارض بیشتر از کسانی است که هرگز سیگار نکشیدهاند [۱].
شواهد علمی
همین فراتحلیل نشون داد ترک سیگار پیش از جراحی، عفونت محل جراحی رو کاهش میده؛ یعنی زمان ترک هم اهمیت داره، نه فقط اینکه آیا فرد سیگاریه یا نه [۱].
به همین دلیل جراحان ارتوپدی و عمومی معمولاً پیش از هر عمل برنامهریزیشده، بهخصوص جراحیهای استخوان و مفصل، روی ترک سیگار تأکید زیادی دارن. جزئیات اینکه چند هفته قبل از عمل باید سیگار رو ترک کرد و چرا جراح اینقدر روی آن اصرار میکنه، در ترک سیگار قبل از عمل جراحی اومده.
هشدار
اگه قراره جراحی استخوان یا مفصل داشته باشید یا داروی خاصی برای پوکی استخوان مصرف میکنید، حتماً دربارهٔ زمانبندی ترک سیگار و هر تغییری در دارو یا مکمل کلسیم و ویتامین D با پزشک خودتون مشورت کنید.
مفاصل: چرا تعویض زانو و لگن هم تحتتأثیره؟
بحث سیگار به استخوان و ستون فقرات ختم نمیشه؛ مفاصل هم از همین مسیرها آسیب میبینن. غضروف مفصلی، مثل استخوان و دیسک، برای سالم ماندن به خونرسانی نیاز داره و کاهش آن بهخاطر سیگار میتونه فرسایش مفصل رو جلو بندازه. عملهای شایعی مثل تعویض مفصل زانو یا لگن هم دقیقاً همان الگوی ترمیم کندتر زخم رو در افراد سیگاری نشون میدن که پیشتر دربارهٔ شکستگی گفتیم؛ یعنی خطر عفونت و مشکلات ترمیم بعد از این جراحیها در سیگاریها بیشتره [۱].
برای کسی که قراره سالها بعد با درد مفصل زندگی کنه یا کاندید عمل تعویض مفصل باشه، این یک دلیل عملی دیگه برای ترک زودتره؛ نه فقط برای درد کمتر امروز، بلکه برای اینکه اگه روزی نیاز به جراحی مفصل شد، بدن آمادهتر باشه.
کمردرد و دیسک
خیلی از افرادی که سیگار میکشن از کمردرد مزمن هم شکایت دارن و این تصادفی نیست. دیسکهای بین مهرهای هم مثل استخوان به خونرسانی کافی نیاز دارن تا سالم بمونن؛ کاهش این خونرسانی بهخاطر سیگار میتونه روند فرسایش دیسک رو جلو بندازه و کمردرد رو شایعتر و مقاومتر به درمان کنه. این موضوع یکی دیگه از دلایلیه که فیزیوتراپیستها و متخصصان ستون فقرات معمولاً ترک سیگار رو بخشی از برنامهٔ درمان کمردرد مزمن میدونن، نه یک توصیهٔ جانبی و بیربط.
یائسگی زودرس و استخوان
یکی از مسیرهایی که سیگار روی استخوان زنان اثر میذاره، از راه یائسگیه. سیگار میتونه یائسگی رو زودتر از حالت طبیعی بندازه؛ و چون استروژن نقش مهمی در حفظ تراکم استخوان داره، یائسگی زودرس یعنی سالهای بیشتری با سطح استروژن پایینتر، یعنی زمان بیشتری برای افت تراکم استخوان. این یکی از دلایلیه که زنان سیگاری باید از سنین پایینتر دربارهٔ سلامت استخوان با پزشک خودشون صحبت کنن، نه اینکه منتظر اولین شکستگی بمونن.
بعد از ترک: چه چیزی بهتر میشه؟
ترک سیگار برای استخوان هم مثل بقیهٔ بدن، از همان ساعتهای اول اثر میذاره؛ طبق جدول زمانی مراکز کنترل بیماریهای آمریکا (CDC)، ظرف ۱۲ ساعت بعد از آخرین سیگار، سطح مونوکسید کربن خون به حالت طبیعی برمیگرده و اکسیژنرسانی به بافتها، از جمله استخوان و دیسکهای ستون فقرات، بهتر میشه [۲]. برگرداندن کامل تراکم استخوانی از دسترفته سریع اتفاق نمیافته و به سن و طول دورهٔ مصرف سیگار بستگی داره، اما ترک، روند تضعیف بیشتر رو متوقف میکنه.
همین اصل کلی که ادامهٔ سیگار بعد از یک تشخیص پیامدها رو بدتر میکنه، مخصوص استخوان هم نیست؛ گزارش جامع جراح عمومی آمریکا نشون داد ادامهٔ سیگار بعد از تشخیص سرطان هم مرگومیر، عوارض درمان و بازگشت بیماری رو افزایش میده [۳]. برای فردی که همین حالا شکستگی یا پوکی استخوان داره، همین منطق حکم میکنه که ترک زودتر، بهترین کاریه که میتونه برای روند بهبودش انجام بده. حتی در سنین بالا هم دیر نیست؛ جزئیات بیشتر رو در ترک سیگار در سن بالا بخونید. فهرست کاملتر فایدههای ترک سیگار برای کل بدن، از قلب تا استخوان، در فواید ترک سیگار اومده.
قدم بعدی شما
اگه سابقهٔ طولانی سیگار دارید، شکستگی داشتهاید یا قراره جراحی استخوان و مفصل داشته باشید، بهترین زمان برای فکر کردن به ترک همین امروزه، نه روز قبل از عمل. برای دیدن تصویر کاملتر آسیب سیگار به سایر اندامهای بدن هم میتونید سراغ ضررهای سیگار برای بدن برید.