تاثیر سیگار بر چشم: آب‌مروارید، دژنراسیون ماکولا و خشکی چشم

چهار بیماری چشمی مرتبط با سیگار

تاثیر سیگار بر چشم فقط یک بیماری نیست؛ آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا سیگار رو با چهار مشکل اصلی چشم مرتبط می‌دونه: دژنراسیون ماکولای وابسته به سن، آب‌مروارید، خشکی چشم و تشدید رتینوپاتی دیابتی ^[۱]. دلیل مشترک هر چهار مورد هم یکی هست: دود سیگار رگ‌های خونی ریز چشم رو تنگ می‌کنه، اکسیژن‌رسانی به بافت‌های حساس چشم رو کم می‌کنه و استرس اکسیداتیو رو در عدسی و شبکیه بالا می‌بره.

چشم یکی از پرمصرف‌ترین اندام‌های بدن از نظر اکسیژن و خون‌رسانی هست؛ شبکه‌ای بسیار ریز از رگ‌های خونی، شبکیه و عدسی رو زنده نگه می‌داره. همین ریزبودن رگ‌ها باعث می‌شه چشم نسبت به هر چیزی که جریان خون رو مختل کنه، از جمله سیگار، خیلی حساس باشه. این الگو رو در جاهای دیگر بدن هم می‌بینید؛ تاثیر سیگار بر مغز هم دقیقاً از همین مسیر آسیب عروق ریز شروع می‌شه.

دژنراسیون ماکولا: دو برابر خطر

دژنراسیون ماکولای وابسته به سن، بیماری‌ای هست که مرکز میدان دید رو از بین می‌بره؛ همان بخشی که برای خواندن، رانندگی و تشخیص چهره لازم هست. این بیماری معمولاً در سنین بالا شروع می‌شه، اما سیگار روند آن رو سرعت می‌بخشه. سیگاری‌ها تا دو برابر بیشتر از افرادی که هرگز سیگار نکشیده‌اند در معرض این بیماری قرار دارن ^[۱]. چون بخشی از آسیب دژنراسیون ماکولای پیشرفته برگشت‌ناپذیر هست، ترک سیگار پیش از رسیدن به این مرحله اهمیت زیادی داره.

نشانه‌های اولیهٔ دژنراسیون ماکولا معمولاً ظریف هستن: خط‌های صاف کج به‌نظر می‌رسن، خواندن در نور کم سخت‌تر می‌شه یا یک لکهٔ محو در مرکز دید ظاهر می‌شه. چون این علائم به‌آرامی پیش می‌رن، خیلی‌ها آن‌ها رو به حساب بالارفتن سن می‌گذارن و دیر به چشم‌پزشک مراجعه می‌کنن. برای فرد سیگاری، معاینهٔ منظم چشم از میان‌سالی به بعد اهمیت بیشتری پیدا می‌کنه، دقیقاً به همین دلیل که خطر پایه‌اش بالاتر هست.

آب‌مروارید

آب‌مروارید یعنی کدر شدن تدریجی عدسی چشم؛ اتفاقی که با افزایش سن برای همه ممکنه رخ بده، اما سیگار آن رو زودتر و شایع‌تر می‌کنه ^[۱]. مواد شیمیایی دود سیگار با ایجاد استرس اکسیداتیو در عدسی چشم، روند کدر شدن آن رو تسریع می‌کنن. خبر نسبتاً خوب این هست که آب‌مروارید، برخلاف دژنراسیون ماکولا، با جراحی قابل درمان هست؛ اما بهتره اصلاً به آن مرحله نرسید. علائم رایج آن هم شامل تار شدن تدریجی دید، حساسیت بیشتر به نور چراغ‌های ماشین در شب و دیدن رنگ‌ها کم‌رنگ‌تر از قبل هست.

خشکی چشم و دود

خشکی چشم شاید کم‌خطرترین ولی آزاردهنده‌ترین اثر سیگار روی چشم باشه. دود سیگار، چه از سیگار خودتون و چه از دود دست دوم افراد دیگر، لایهٔ اشکی روی سطح چشم رو ناپایدار می‌کنه و باعث سوزش، قرمزی و احساس شن در چشم می‌شه ^[۱]. این مشکل معمولاً همان روزهای اول بعد از ترک، یا حتی فقط با دوری از فضای دودی، به‌شکل محسوسی بهتر می‌شه.

کسانی که لنز تماسی می‌زنن یا زیاد پای صفحه‌نمایش هستن، این خشکی رو شدیدتر تجربه می‌کنن؛ چون این عوامل هم به‌تنهایی لایهٔ اشکی رو ناپایدار می‌کنن و اثرشان روی هم جمع می‌شه. اگه همیشه حس می‌کنید چشم‌هاتون خسته و خشک هست، سیگار یکی از عواملی هست که ارزش بررسی داره.

رتینوپاتی دیابتی

اگه دیابت دارید، این بخش رو جدی بگیرید: سیگار می‌تونه رتینوپاتی دیابتی، یعنی آسیب عروق ریز شبکیه ناشی از قند خون بالا، رو تشدید کنه ^[۱]. دیابت به‌تنهایی هم عروق شبکیه رو آسیب می‌زنه؛ وقتی سیگار هم به آن اضافه بشه، دو منبع آسیب هم‌زمان روی یک بافت حساس اثر می‌گذارن. جزئیات کامل‌تر رابطهٔ سیگار و دیابت رو در سیگار و دیابت خوانده‌اید؛ کنترل هر دو با هم بهترین راه محافظت از بینایی هست.

این الگو که ادامهٔ سیگار بعد از یک تشخیص، پیامدها رو بدتر می‌کنه، مخصوص چشم هم نیست. برای نمونه، گزارش جامع جراح عمومی آمریکا نشان داد ادامهٔ سیگار بعد از تشخیص سرطان، مرگ‌ومیر کلی، عوارض درمان و بازگشت بیماری رو افزایش می‌ده ^[۲]. برای کسی که همین حالا رتینوپاتی دیابتی داره هم، ترک هرچه زودتر، بهترین کاری هست که می‌تونه برای حفظ باقی‌ماندهٔ بینایی‌اش انجام بده.

بعد از ترک: چه چیزی برمی‌گرده؟

خبر خوب این هست که بخشی از تاثیر سیگار بر چشم با ترک بهتر می‌شه. یکی از سریع‌ترین تغییرها به گردش خون برمی‌گرده: طبق جدول زمانی مراکز کنترل بیماری‌های آمریکا (CDC)، ظرف ۱۲ ساعت بعد از آخرین سیگار، سطح مونوکسید کربن خون به حالت طبیعی برمی‌گرده و اکسیژن‌رسانی به بافت‌های حساس بدن، از جمله چشم، بهتر می‌شه ^[۳]. خشکی و تحریک چشم هم معمولاً زودتر از همه پاسخ می‌ده و اغلب همان هفته‌های اول بعد از ترک کاهش پیدا می‌کنه.

پیشرفت رتینوپاتی دیابتی و آب‌مروارید هم با ترک کندتر می‌شه، حتی اگه آسیب موجود کاملاً از بین نره. دژنراسیون ماکولای پیشرفته برگشت‌ناپذیرتر هست، اما ترک از بدتر شدن سریع‌تر آن جلوگیری می‌کنه. برای دیدن فهرست کامل‌تر فایده‌های ترک سیگار برای بدن و ذهن، فواید ترک سیگار رو هم بخوانید.

کی به چشم‌پزشک مراجعه کنید؟

چون بیشتر این بیماری‌ها در ابتدا بی‌سروصدا پیش می‌رن، منتظر ماندن برای «وقتی دیدم مشکل واقعی دارم» همیشه بهترین راه نیست. اگه سیگاری هستید یا سابقهٔ طولانی سیگار دارید، این نشانه‌ها رو جدی بگیرید: کج‌دیدن خطوط صاف، افت ناگهانی یا تدریجی دید، حساسیت زیاد به نور، هالهٔ رنگی دور چراغ‌ها یا خشکی و قرمزی چشمی که با قطرهٔ معمولی خوب نمی‌شه. هیچ‌کدام از این‌ها لزوماً به معنای یک بیماری جدی نیست، اما ارزش یک معاینهٔ کامل چشم رو داره، به‌خصوص اگه بالای ۴۰ سال دارید یا سابقهٔ خانوادگی بیماری چشمی دارید.

معاینهٔ دورهٔ چشم برای سیگاری‌ها اهمیت بیشتری داره تا افراد غیرسیگاری هم‌سن؛ چون خطر پایه‌شان بالاتر هست و تشخیص زودهنگام، بیشترین تفاوت رو در حفظ بینایی ایجاد می‌کنه.

قدم بعدی شما

اگه بینایی براتون مهم هست، همین حالا وقت خوبی برای فکر کردن به ترک سیگار هست، پیش از این‌که علائم چشمی جدی بشن. برای دیدن تصویر کامل‌تر آسیب سیگار به سایر اندام‌های بدن، سری هم به ضررهای سیگار برای بدن بزنید و از همان‌جا مسیر ترک مناسب خودتون رو پیدا کنید.