تاثیر سیگار بر کلیه و مثانه: سرطان، حالب و نشانه‌های هشدار

چرا دستگاه ادراری در خط مقدم است

وقتی حرف از ضرر سیگار می‌شه، اولین چیزی که به ذهن می‌رسه ریه هست. ولی دود سیگار در ریه متوقف نمی‌شه. مواد شیمیایی آن از دیوارهٔ نازک ریه وارد جریان خون می‌شن و از آن‌جا به تمام بدن سر می‌زنن. حالا سؤال درست این هست: بدن این مواد رو چطور بیرون می‌ریزه؟ بخشی از آن‌ها از راه کلیه و ادرار دفع می‌شه. یعنی همان اندام‌هایی که کارشان تمیزکردن خون هست، تماس مستقیم و تکرارشونده‌ای با موادی پیدا می‌کنن که قرار بود از بدن بیرون برن.

مثانه یک قدم از این هم جلوتر هست. کلیه ادرار رو می‌سازه، حالب آن رو پایین می‌بره و مثانه آن رو نگه می‌داره تا وقتی نوبت تخلیه برسه. همین «نگه‌داشتن» نکتهٔ اصلی هست: موادی که در ادرار حل شده‌اند، تا زمان تخلیه با پوشش داخلی مثانه در تماس می‌مانند. در ریه دود می‌آد و می‌ره، ولی در مثانه ادرار باقی می‌مونه. زمان تماس طولانی چیزی هست که دستگاه ادراری رو از خیلی از اندام‌های دیگر متمایز می‌کنه.

اگه می‌خواهید تصویر کلی این آسیب‌ها رو اندام به اندام ببینید، ضررهای سیگار برای بدن نقطهٔ شروع بهتری هست. یک نکتهٔ مهم هم این هست که این مسیر با «کم کشیدن» بسته نمی‌شه؛ در خطر حتی یک نخ سیگار در روز توضیح داده‌ایم که چرا مصرف کم هم بی‌اثر نیست.

سیگار و سرطان مثانه

مثانه یکی از روشن‌ترین نمونه‌های ارتباط سیگار و سرطان هست، و در عین حال یکی از کم‌گفته‌شده‌ترین‌ها. بیشتر مردم سیگار رو با سرطان ریه می‌شناسن و اصلاً به ذهنشان نمی‌رسه که مثانه هم در همان فهرست باشه. ولی IARC سرطان مثانه رو صریحاً در میان سرطان‌هایی آورده که شواهد کافی برای ایجاد آن‌ها با دخانیات وجود داره ^[۱].

سازوکار آن هم چیز پیچیده‌ای نیست. دود سیگار مخلوطی از مواد شیمیایی گوناگون هست. بخشی از این مواد بعد از جذب در خون، توسط کلیه از خون جدا و وارد ادرار می‌شن. ادرار در مثانه جمع می‌شه و تا زمان تخلیه همان‌جا باقی می‌مونه. پس پوشش داخلی مثانه، بارها در طول شبانه‌روز و سال‌های پی‌درپی، در معرض محلولی از این مواد قرار می‌گیره. این تماس تکرارشونده همان چیزی هست که خطر رو بالا می‌بره.

نکتهٔ عملی برای شما این هست: اگه سال‌ها سیگار کشیده‌اید، مثانه هم باید در فهرست چیزهایی باشه که حواستان به آن هست، نه فقط ریه. فهرست کامل‌تر سرطان‌های مرتبط با دخانیات و اینکه خطر بعد از ترک چه مسیری طی می‌کنه رو در سیگار و سرطان جمع کرده‌ایم.

تاثیر سیگار بر کلیه و حالب

کلیه در همان فهرست IARC هست؛ حالب هم همین‌طور ^[۱]. حالب لولهٔ باریکی هست که ادرار رو از کلیه به مثانه می‌رسونه، و چون ادرار از داخل آن عبور می‌کنه، پوشش داخلی‌اش هم با همان مواد تماس داره. به همین دلیل هست که این سه اندام معمولاً کنار هم دیده می‌شن: یک مسیر پیوسته با یک نوع تماس مشترک.

دربارهٔ کلیه یک نکتهٔ اضافه هم هست. کلیه اندامی به‌شدت پرعروق هست؛ کار اصلی‌اش فیلترکردن خون هست و برای این کار به شبکه‌ای از رگ‌های بسیار ریز نیاز داره. هر چیزی که به این رگ‌های ریز فشار بیاره، به‌طور غیرمستقیم به کار کلیه هم مربوط می‌شه. مسیر آسیب سیگار به عروق و فشار خون رو با منابع اختصاصی خودش در تأثیر سیگار بر قلب توضیح داده‌ایم، و اگه دیابت هم دارید، سیگار و دیابت دقیقاً همین هم‌پوشانی خطرها رو بررسی می‌کنه.

مسیر دفع، خودش موضوع جالبی هست. بدن راه‌های مختلفی برای پاک‌کردن خودش داره و کبد و دستگاه گوارش هم سهم بزرگی در این کار دارن؛ سیگار و دستگاه گوارش به آن سمت ماجرا می‌پردازه. دستگاه ادراری فقط یکی از این مسیرها هست، ولی مسیری هست که ماحصل کار در آن ذخیره می‌شه، نه اینکه فوراً از بدن خارج بشه.

نشانه‌هایی که نباید نادیده بگیرید

این بخش کوتاه هست، ولی مهم‌ترین بخش مقاله هست. مشکلات دستگاه ادراری معمولاً با نشانه‌های ظریف شروع می‌شن و همین باعث می‌شه خیلی‌ها آن‌ها رو جدی نگیرن. اگه سیگاری هستید یا سابقهٔ طولانی سیگار دارید، این موارد رو نادیده نگیرید:

• خون در ادرار. چه به‌شکل قرمز یا صورتی واضح، چه رنگ چای پررنگ. حتی اگه فقط یک بار دیده بشه و بعد تکرار نشه.
• تغییر الگوی ادرار. تکرر ادرار، احساس فوریت، یا احساس اینکه مثانه کامل خالی نشده.
• سوزش یا درد هنگام ادرار که ادامه پیدا می‌کنه یا تکرار می‌شه.
• درد پهلو یا کمر که به وضعیت بدن یا حرکت ربطی نداره.

هیچ‌کدام از این نشانه‌ها به‌تنهایی لزوماً به معنای بیماری جدی نیست؛ عفونت ادراری و سنگ کلیه هم می‌تونن همین‌ها رو ایجاد کنن. نکته این هست که تشخیص تفاوت این‌ها کار شما نیست، کار پزشک هست. و در فرد سیگاری، دلیلی برای صبر کردن و «ببینیم خودش خوب می‌شه یا نه» وجود نداره.

بعد از ترک چه چیزی بهتر می‌شود

بگذارید با صادق‌ترین جواب شروع کنیم: جدول زمانی فواید ترک که مراکز کنترل بیماری‌های آمریکا (CDC) منتشر کرده، ردیف جداگانه‌ای برای مثانه یا کلیه نداره ^[۲]. پس اگه جایی خواندید «خطر سرطان مثانه فلان سال بعد از ترک نصف می‌شه»، آن عدد از این منبع نیامده و ما هم آن رو نمی‌سازیم.

چیزی که همین جدول به‌روشنی نشان می‌ده، این هست که بدن از همان دقایق اول واکنش نشان می‌ده و این واکنش سال‌ها ادامه پیدا می‌کنه.

دربارهٔ دستگاه ادراری، چیزی که بدون هیچ عددی می‌شه گفت این هست: از روزی که سیگار رو کنار می‌گذارید، دیگر محمولهٔ تازه‌ای از مواد سرطان‌زای دود وارد خون شما نمی‌شه، پس کلیه چیز تازه‌ای برای فیلترکردن نداره و ادرار شما دیگر حامل آن‌ها به مثانه نیست. این توقف تماس، نقطهٔ شروع فایده‌های بلندمدت برای دستگاه ادراری هست. فهرست کامل‌تر چیزهایی که بعد از ترک بهتر می‌شن رو در فواید ترک سیگار جمع کرده‌ایم.

یک نکتهٔ فراموش‌شده هم هست: اگه شما ترک کرده‌اید ولی هنوز در فضای پر از دود زندگی یا کار می‌کنید، تماس شما کاملاً قطع نشده. دود دست دوم سیگار توضیح می‌ده چرا این تماس غیرفعال هم بی‌اهمیت نیست.

قدم بعدی شما

اگه تا این‌جا خوانده‌اید، احتمالاً یا خودتان سیگاری هستید یا نگران کسی هستید که سیگار می‌کشه. خبر خوب این هست که در این فکر تنها نیستید: طبق برگهٔ واقعیت‌های سازمان جهانی بهداشت، بیش از ۶۰ درصد کسانی که دخانیات مصرف می‌کنن می‌خوان ترک کنن ^[۳]. همان منبع یادآوری می‌کنه که دخانیات تا نیمی از مصرف‌کنندگانش رو می‌کشه و سالانه بیش از ۷ میلیون مرگ فقط از مصرف مستقیم ثبت می‌شه ^[۳].

پس قدم بعدی چه باشه؟ اگه نشانهٔ ادراری دارید، اول وقت پزشک. اگه ندارید، وقت خوبی هست که تصمیم رو از حالت «یک روزی» بیرون بیارید. برای اینکه بدونید نیکوتین چقدر شما رو درگیر کرده، تست وابستگی به نیکوتین (فاگرستروم) چند دقیقه بیشتر وقت نمی‌گیره و نتیجه‌اش کمک می‌کنه روش ترک مناسب خودتان رو انتخاب کنید. و اگه هنوز شک دارید که ارزشش رو داره یا نه، سری دوباره به ضررهای سیگار برای بدن بزنید و ببینید مثانه و کلیه فقط دو مورد از یک فهرست بلند هستن.