تاثیر سیگار بر باروری زنان: سیگار با تخمدان چه میکند؟
وقتی حرف از تاثیر سیگار بر باروری زنان میشه، نقطهٔ شروع تخمدانه. کمیتهٔ انجمن پزشکی باروری آمریکا (ASRM) اعلام کرده سیگار در زنان با کاهش باروری همراهه [۱]. مواد سمی دود سیگار، از جمله نیکوتین و ترکیبات دیگر، میتونن مستقیماً روی تخمکها و سلولهای تخمدان اثر بذارن و ذخیرهٔ تخمدانی (تعداد تخمکهای در دسترس بدن) رو زودتر از حد طبیعی کاهش بدن. همین سازوکار پایهایه که پشت بیشتر اثرات این مقاله قرار داره: زمان بیشتر تا بارداری، یائسگی زودتر و حتی افزایش خطر بعضی سرطانهای زنانه. برخلاف خیلی از بافتهای دیگهٔ بدن که سلولهای تازه تولید میکنن، تخمدان با تعداد مشخصی تخمک به دنیا میاد و این ذخیره در طول عمر فقط کم میشه، هیچوقت بازسازی نمیشه؛ برای همین هر آسیب اضافهای که سیگار به این ذخیره وارد کنه، اهمیت ویژهای داره.
سیگار خطر سرطان تخمدان و دهانهٔ رحم رو هم بالا میبره؛ آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان این دو اندام رو جزو فهرست ۱۵ نوع سرطانی میدونه که سیگار شواهد کافی برای ایجادشون داره [۲]. فهرست کامل این سرطانها و خطرشون بعد از ترک رو در مقالهٔ سیگار و سرطان جداگانه بررسی کردیم.
زمان تا بارداری طولانیتر میشود
یکی از ملموسترین اثرات عملی سیگار روی زنانی که قصد بارداری دارن، طولانیترشدن زمان انتظاره. چون سیگار باروری رو کم میکنه [۱]، زوجهایی که زن سیگاریست معمولاً زمان بیشتری طول میکشه تا به بارداری برسن، حتی وقتی هیچ مشکل شناختهشدهٔ دیگهای در کار نباشه. این تأثیر یکطرفه هم نیست؛ اگه هر دو طرف زوج سیگاری باشن، اثرها روی هم جمع میشن. تأثیر سیگار روی کیفیت اسپرم و باروری مردانه رو در مقالهٔ سیگار و ناباروری مردان جداگانه توضیح دادیم؛ اگه هر دوی شما سیگاری هستید، بهتره این دو مقاله رو کنار هم بخونید.
یائسگی ۱ تا ۴ سال زودتر
یکی از مستندترین و پایدارترین ارتباطهای سیگار با باروری زنان، رابطهاش با سن یائسگیه. طبق نظر کمیتهٔ ASRM، سیگار در زنان با یائسگی زودتر همراهه؛ این «زودتر» معمولاً ۱ تا ۴ سال پیش از موعد معمولیه [۱]. یائسگی زودرس فقط به معنای پایان زودتر دورهٔ باروری نیست؛ چون استروژن نقش محافظتی مهمی برای استخوان و قلب داره، یائسگی زودتر معمولاً یعنی سالهای بیشتری از زندگی بدون همون محافظت استروژنی، که خودش زمینهساز خطرهای دیگهای مثل پوکی استخوانه. برای زنانی که هنوز قصد بچهدار شدن دارن، این عدد اهمیت عملی هم داره: یائسگی زودتر یعنی پنجرهٔ باروری طبیعی هم زودتر بسته میشه، پس تصمیمگیری دربارهٔ زمانبندی بارداری نباید خیلی به تعویق بیفته.
حاملگی خارج رحم و سقط
وقتی بارداری اتفاق میافته، سیگار همچنان خطرناکه. مرکز کنترل بیماریهای آمریکا اعلام کرده سیگار در بارداری خطر خونریزی غیرطبیعی حین بارداری و زایمان رو دو برابر میکنه و خطر پارگی زودرس کیسهٔ آب، جفت سرراهی، جداشدن زودرس جفت، بارداری خارج رحم (لانهگزینی جنین بیرون از رحم) و مردهزایی (از دستدادن بارداری بعد از هفتهٔ بیستم) رو بالا میبره [۳]. این فهرست طولانیه، ولی پیام اصلیش سادهست: سیگار در هیچ مرحلهای از بارداری بیخطر نیست. خیلی از این عوارض مستقیماً به جفت مربوط میشن؛ جفت وظیفهٔ رسوندن اکسیژن و مواد مغذی به جنین رو داره و مواد سمی دود سیگار میتونن هم رگهای تغذیهکنندهٔ جفت رو تنگ کنن و هم محل چسبیدن جفت به دیوارهٔ رحم رو تحت تأثیر قرار بدن.
هشدار
اگه باردار هستید یا فکر میکنید ممکنه باردار باشید و هنوز سیگار میکشید، همین امروز موضوع رو با پزشک یا مامای خودتون در میان بذارید. ترک، حتی در هفتههای آخر بارداری، هنوز فایدهٔ واقعی برای شما و جنین داره؛ جزئیات کامل اینکه سیگار دقیقاً با جنین چه میکنه و چرا هر هفتهٔ زودتر ترک ارزش داره، در مقالهٔ سیگار در بارداری اومده.
IVF و سیگار
خیلی از زنانی که با درمانهای کمکباروری مثل IVF پیش میرن، میپرسن سیگار چقدر روی نتیجهٔ این درمانها اثر داره. عدد یا آمار مشخصی دربارهٔ نرخ موفقیت IVF در سیگاریها در منابع همین مقاله نیومده، برای همین از ادعای عددی خودداری میکنیم. اما با توجه به همون سازوکار پایهای که در بخش اول توضیح دادیم، یعنی آسیب مستقیم مواد سمی دود سیگار به تخمک و کاهش ذخیرهٔ تخمدانی [۱]، منطقیه که این آسیب روی درمانهای کمکباروری هم بیاثر نباشه. اگه در مسیر IVF یا هر درمان باروری دیگهای هستید، بهتره سیگار رو مستقیماً با پزشک متخصص باروری خودتون در میان بذارید تا بر اساس وضعیت دقیق شما راهنماییتون کنه.
اگه خودتون سیگاری نیستید ولی همسرتون هست
خیلی از زنهایی که برای بارداری برنامهریزی میکنن، خودشون سیگاری نیستن ولی با یک همسر سیگاری زندگی میکنن. این حالت هم بیاثر نیست. مرکز کنترل بیماریهای آمریکا (CDC) دود دست دوم رو در بزرگسالان با بیماری قلبی، سکته و سرطان ریه مرتبط میدونه و میگه هیچ سطح قرارگیری بیخطری در معرض اون وجود نداره [۴]. این یعنی سلامت عمومی شما، از جمله سلامت قلب و عروقی که بارداری روی اون فشار میآره، از سیگار همسرتون هم بینصیب نمیمونه، حتی اگه خودتون هرگز سیگار نکشیده باشید.
برای همین اگه در مسیر آمادهشدن برای بارداری هستید، ترک سیگار رو یک تصمیم دونفره در نظر بگیرید، نه فقط وظیفهٔ کسی که سیگار میکشه. جزئیات کاملتر خطر دود دست دوم و اینکه چرا سیگار کشیدن کنار پنجرهٔ باز یا در بالکن کافی نیست، در دود دست دوم سیگار اومده.
بعد از ترک
خبر خوب اینه که این تصویر فقط یکطرفه نیست. ترک سیگار بخشی از اثرات منفی روی باروری رو برمیگردونه [۱]. مثل بیشتر آسیبهای تدریجی بدن، هرچه زودتر ترک کنید، فرصت بیشتری برای بازگشت به وضعیت طبیعی وجود داره؛ برای کسی که قصد بارداری داره، این یعنی ترک نباید به «بعداً» موکول بشه. زمانبندی دقیق و اینکه چرا حتی چند هفته زودتر ترککردن هم اهمیت داره، موضوع مقالهٔ چند وقت قبل از بارداری باید سیگار را ترک کرد؟ است.
سن یائسگی احتمالاً یکی از چیزهاییه که با ترک بهطور کامل به حالت اول برنمیگرده، چون بخشی از این تأثیر به از دسترفتن زودتر ذخیرهٔ تخمدانی مربوطه. اما بقیهٔ مسیر، از جمله شانس بارداری طبیعیتر و کاهش خطرهای دوران بارداری، با ترک واقعاً بهتر میشه.
قدم بعدی شما
این مقاله بخشی از راهنمای جامعتر ضررهای سیگار برای بدن است. اگه شما یا همسرتون قصد بارداری دارید، بهترین قدم بعدی مشخصکردن روز ترک همین حالاست؛ هرچه این تصمیم زودتر گرفته بشه، بدن فرصت بیشتری برای آمادهشدن پیدا میکنه. اگه همسرتون هم سیگاری است، همونطور که در بخش «زمان تا بارداری» گفتیم، تصمیم ترک رو دونفره بگیرید؛ وقتی هر دو طرف همزمان و با پشتیبانی هم پیش برن، معمولاً برای هر دو نفر آسونتر میشه.