سیگار در بارداری چطور به جنین آسیب میزند؟
اولین و مهمترین اثر سیگار در بارداری، رسیدن اکسیژن کمتر به جنین است. نیکوتین رگهای خونی از جمله رگهای جفت را تنگ میکند و مونوکسید کربن دود سیگار هم جای اکسیژن را در خون میگیرد؛ نتیجه این میشود که جنین، در تمام مدتی که مادر سیگار میکشد، اکسیژن و مواد مغذی کمتری نسبت به حالت عادی دریافت میکند. این کمبود مداوم، پایهٔ بسیاری از خطرهایی است که در ادامه دربارهٔ آنها صحبت میکنیم.
اگر همین حالا باردارید و سیگار میکشید، این را بدانید: هدف این متن ترساندن یا سرزنش شما نیست. خیلی از زنان باردار سیگار میکشند و دلایل واقعی، از استرس تا اعتیاد شدید به نیکوتین، پشت آن است؛ خیلیها هم قبل از باردارشدن بارها تلاش کردهاند و موفق نشدهاند و حالا با نگرانی اضافهای که بارداری با خودش میآورد دستوپنجه نرم میکنند. نکتهٔ امیدوارکننده این است که همین امروز هم دیر نیست و بدن جنین بهسرعت به کاهش دود واکنش خوب نشان میدهد؛ هر ساعت و هر روزی که بدون سیگار میگذرد، اکسیژن بیشتری به جنین میرسد.
خطرات بارداری: از سقط تا زایمان زودرس
فهرست خطرهای شناختهشدهٔ سیگار در بارداری طولانی است و اغلب آنها با هم مرتبطاند.
شواهد علمی
مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آمریکا (CDC) گزارش میدهد سیگار کشیدن در بارداری، خطر خونریزی غیرطبیعی در طول بارداری و زایمان را دو برابر میکند و خطر پارگی زودرس کیسهٔ آب، جفت سرراهی، جدا شدن زودرس جفت، بارداری خارج رحمی و مردهزایی (از دسترفتن بارداری بعد از هفتهٔ بیستم) را هم بالا میبرد [۱].
همهٔ این عارضهها ریشه در همان کاهش اکسیژنرسانی و آسیب به رگهای جفت دارند. جفتی که خونرسانی ضعیفتری دارد، هم بیشتر در معرض جداشدن زودرس یا خونریزی است و هم نمیتواند بهاندازهٔ کافی جنین را تغذیه کند؛ همین موضوع یکی از دلایل شناختهشدهٔ زایمان زودرس و وزن کم هنگام تولد در نوزادان مادران سیگاری است. خبر خوب این است که وقتی مادر سیگار را کنار میگذارد، بدن بهسرعت شروع به جبران میکند؛ مرور مطالعات مربوط به حمایت روانی-اجتماعی برای ترک در بارداری نشان داده مشاوره و مشوقهای ترک، هم نرخ ترک را در اواخر بارداری بالا میبرند و هم با وزن تولد بالاتر و کاهش احتمال تولد کموزن همراه هستند [۴].
اگر سابقهٔ سیگار روی باروری برایتان مهم است، یعنی اصلاً چطور به این بارداری رسیدهاید یا نگران بارداری بعدی هستید، مقالهٔ سیگار و باروری زنان اثر سیگار روی تخمدان و یائسگی زودرس را هم جداگانه توضیح میدهد.
مرگ ناگهانی نوزاد
یکی از نگرانکنندهترین عوارض مرتبط با دود سیگار، افزایش خطر مرگ ناگهانی نوزاد است؛ پدیدهای که نوزاد سالم بهظاهر، معمولاً در خواب، بدون علت مشخص از دنیا میرود.
شواهد علمی
بر اساس گزارش مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آمریکا، قرارگرفتن کودکان در معرض دود دست دوم، یکی از عوامل شناختهشدهٔ افزایش خطر مرگ ناگهانی نوزاد است؛ در کنار عوارض دیگری مثل عفونت گوش و حملههای شدیدتر آسم در کودکان [۲].
این یافته یعنی محافظت از نوزاد فقط به دوران بارداری ختم نمیشود؛ حتی بعد از تولد، اگر خودتان یا اطرافیانتان در همان اتاق یا خانه سیگار بکشید، نوزاد در معرض همین خطر باقی میماند. برای همین، تصمیم به ترک، هدیهای است که هم پیش از تولد و هم بعد از آن، به فرزندتان میدهید.
اثر بلندمدت روی کودک
آسیب سیگار در بارداری به لحظهٔ تولد ختم نمیشود. نوزادانی که در رحم در معرض دود سیگار بودهاند، بهطور کلی وزن تولد کمتری دارند و ریههایشان ممکن است رشد کمتری کرده باشد؛ همین موضوع میتواند در سالهای اول زندگی، حساسیت بیشتری نسبت به عفونتهای تنفسی و مشکلات تنفسی ایجاد کند. وزن تولد پایینتر همچنین میتواند روی روند رشد اولیهٔ کودک، از خوردن و خوابیدن گرفته تا نیاز به مراقبتهای ویژهٔ نوزادان، اثر بگذارد و هفتههای اول زندگی را برای خانواده سختتر کند. به همین دلیل، تصمیم به ترک را نباید فقط بر اساس روزهای باقیماندهٔ بارداری سنجید؛ اثرش سالها بعد هم روی سلامت کودک باقی میماند.
دود دست دوم در بارداری
حتی اگر خودتان سیگار نمیکشید، بودن در معرض دود دیگران در دوران بارداری بیخطر نیست.
شواهد علمی
طبق گزارش مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آمریکا، دود دست دوم هیچ سطح بیخطری ندارد؛ در بزرگسالان با بیماری قلبی، سکته و سرطان ریه مرتبط است و در کودکان باعث عفونت گوش، حملههای شدیدتر آسم، عفونتهای تنفسی و مرگ ناگهانی نوزاد میشود [۲].
اگر همسر یا یکی از اعضای خانواده در منزل سیگار میکشد، دورشدن از فضای پردود یا درخواست از او برای ترک یا حداقل سیگارنکشیدن داخل خانه، بهاندازهٔ ترک خودتان اهمیت دارد. برای دیدن تصویر کاملتر خطرهای دود دست دوم برای همهٔ اعضای خانواده، نه فقط زن باردار، مقالهٔ دود دست دوم سیگار را هم بخوانید.
ترک در هر هفتهای فایده دارد
بزرگترین سوءتفاهم دربارهٔ ترک در بارداری این است که اگر همان ماههای اول ترک نکرده باشید، دیگر فایدهای ندارد. این باور کاملاً نادرست است.
شواهد علمی
نظر کمیتهٔ کالج زنان و زایمان آمریکا نشان میدهد حدود پنجاهوچهار درصد از زنانی که پیش از بارداری سیگار میکشیدند، درست پیش از بارداری یا در طول آن ترک میکنند؛ فایدهٔ ترک در هر مرحله از بارداری وجود دارد، اما بیشترین فایده مربوط به ترک پیش از هفتهٔ پانزدهم بارداری است. جایگزین نیکوتین هم با نرخ ترک بالاتر همراه بوده، هرچند شواهد در این زمینه هنوز ناهمسان است [۳].
یعنی حتی اگر همین حالا در ماههای میانی یا پایانی بارداری هستید و تازه به فکر ترک افتادهاید، باز هم ارزشش را دارد؛ هر هفتهای که بدون سیگار بگذرد، فرصت بیشتری برای بهبود اکسیژنرسانی و رشد جنین فراهم میکند. اگر برای بارداری بعدی برنامهریزی میکنید، ترک هرچه زودتر، حتی پیش از باردارشدن، بهترین حالت ممکن است؛ این راهنما دربارهٔ زمانبندی ترک قبل از بارداری به همین سؤال پاسخ میدهد. برای برنامهٔ کامل و روشهای ایمن ترک در همین دوران بارداری، از جایگزین نیکوتین گرفته تا پشتیبانی روانی، راهنمای اختصاصی ترک سیگار در بارداری را جداگانه نوشتهایم.
هشدار
هرگونه دارو یا جایگزین نیکوتین در دوران بارداری یا شیردهی باید فقط با تجویز و نظارت پزشک زنان یا ماما مصرف شود؛ خودسرانه قرص، چسب یا آدامس نیکوتین شروع نکنید. اگر بیماری زمینهای هم دارید، حتماً همان ابتدا این موضوع را با پزشک خود مطرح کنید.
قدم بعدی شما
اگر باردارید و سیگار میکشید، لازم نیست منتظر «زمان مناسب» بمانید؛ همین امروز بهترین زمان برای شروع است. راهنمای اختصاصی ترک سیگار در بارداری در بخش بالای همین صفحه، روشهای ایمن و قدمبهقدم را برایتان توضیح داده؛ برای آشنایی با شرایط خاص دیگر، از نوجوانی تا سالمندی، به صفحهٔ ترک سیگار در شرایط خاص هم سر بزنید.