افسانهٔ رایج: ترک سیگار بیماری روانی را بدتر میکند
یکی از رایجترین دلایلی که افراد مبتلا به افسردگی یا اضطراب برای ادامهٔ سیگار کشیدن میآورند این است: «سیگار تنها چیزی است که آرامم میکند؛ اگر ترکش کنم حالم بدتر میشود.» این باور آنقدر رایج است که خیلی از پزشکان هم گاهی ترک سیگار و افسردگی را در کنار هم پیشنهاد نمیدهند، از ترس اینکه ترک باعث بدترشدن خلق بیمار شود.
اما شواهد علمی دقیقاً خلاف این باور را نشان میدهند. بزرگترین مرور کاکرین در این زمینه، دهها مطالعه دربارهٔ اثر ترک سیگار روی سلامت روان را بررسی کرد و نتیجه گرفت که سلامت روان بعد از ترک بدتر نمیشود؛ برعکس، شواهدی با قطعیت پایین تا متوسط نشان میدهند ترک با بهبودهای کوچک تا متوسط در سلامت روان همراه است [۱]. یعنی نگرانی از بدترشدن حال روانی، دلیل کافی برای ادامهٔ سیگار کشیدن نیست.
شواهد کاکرین: بهبود خلق بعد از ترک
برای دیدن دقیقتر این رابطه، یک فراتحلیل مهم دیگر در نشریهٔ BMJ منتشر شده که وضعیت روانی افرادی که سیگار را ترک کردهاند را با افرادی که به سیگار کشیدن ادامه دادهاند مقایسه کرده است.
شواهد علمی
این فراتحلیل نشان داد ترک سیگار، در مقایسه با ادامهٔ سیگار کشیدن، با کاهش افسردگی، اضطراب و استرس، و بهبود خلق مثبت و کیفیت زندگی همراه است. نکتهٔ جالب این است که اندازهٔ این بهبود با اندازهٔ اثر درمانهای دارویی ضدافسردگی برابر یا حتی بزرگتر بوده است [۲].
این یافته به این معنا نیست که ترک سیگار جایگزین درمان افسردگی یا اضطراب است؛ اگر تحت درمان دارویی یا رواندرمانی هستید، نباید آن را قطع کنید. اما نشان میدهد که ترک، در کنار درمانهای موجود، میتواند یک عامل کمکی واقعی برای بهبود خلق باشد، نه یک تهدید برایش. برای شناخت دقیقتر تفاوت خلق پایین موقت بعد از ترک با افسردگی واقعی، افسردگی بعد از ترک سیگار را بخوانید؛ و اگر بیشتر نگران بیقراری و اضطراب هستید، اضطراب و بیقراری بعد از ترک سیگار توضیح میدهد این علائم چقدر طبیعیاند و چقدر طول میکشند.
داروهای ترک سیگار و داروهای روانپزشکی: تداخل دارند؟
نگرانی دوم این است که آیا خود داروهای ترک سیگار، مثل وارنیکلین یا بوپروپیون، برای بیمار روانی خطرناکاند. این سؤالی است که سالها بدون پاسخ قطعی مانده بود، تا اینکه کارآزمایی بزرگ EAGLES دقیقاً برای پاسخ به همین سؤال طراحی شد.
شواهد علمی
کارآزمایی EAGLES، وارنیکلین، بوپروپیون، چسب نیکوتین و دارونما را در گروه بزرگی از سیگاریها، هم افرادی با سابقهٔ اختلال روانی و هم بدون آن، مقایسه کرد. نتیجه این بود که وارنیکلین و بوپروپیون عوارض روانیعصبی جدی را نسبت به دارونما یا چسب نیکوتین بهطور معناداری افزایش ندادند؛ در همین حال، وارنیکلین از هر سه گزینهٔ دیگر مؤثرتر بود. شایعترین عارضهٔ گزارششده در گروه وارنیکلین، تهوع بود که در ۲۵ درصد شرکتکنندگان دیده شد [۳].
این یافته برای بیماران با سابقهٔ افسردگی یا اضطراب خبر خوبی است: نداشتن سابقهٔ روانی، شرط لازم برای استفاده از این داروها نیست. جزئیات کامل نحوهٔ مصرف بوپروپیون در راهنمای بوپروپیون و عوارض شناختهشدهٔ وارنیکلین در عوارض وارنیکلین آمده است.
هشدار
با این حال، این یافته بهمعنای «بدون نظارت» نیست. انتخاب دارو، دوز و زمان شروع آن برای ترک سیگار در فردی با سابقهٔ افسردگی یا اضطراب باید حتماً با روانپزشک یا پزشک معالجتان هماهنگ شود؛ چون سیگار متابولیسم برخی داروهای روانپزشکی را تغییر میدهد و ممکن است بعد از ترک، دوز داروی فعلیتان نیاز به بازبینی داشته باشد.
چطور با پشتیبانی روانپزشک برنامه بریزیم؟
بهترین نتیجه وقتی به دست میآید که ترک سیگار بهجای یک تصمیم جدا، بخشی از برنامهٔ درمانی کلیتان باشد. اگر تحت نظر روانپزشک یا روانشناس هستید، همان اول مسیر به آنها بگویید که قصد ترک سیگار دارید. آنها میتوانند دوز داروهای فعلیتان را در طول مسیر ترک پایش کنند، چون همانطور که گفته شد، حذف سیگار میتواند سطح خونی برخی داروها را تغییر دهد. همچنین میتوانند بهترین زمان را برای شروع ترک انتخاب کنند؛ مثلاً معمولاً بهتر است دوران بیثباتی شدید خلقی یا بحران حاد را برای شروع ترک انتخاب نکنید.
برای مقایسهٔ کامل همهٔ گزینههای دارویی و غیردارویی ترک سیگار، از چسب نیکوتین تا مشاورهٔ رفتاری، راهنمای روشهای ترک سیگار نقطهٔ شروع خوبی است.
نکتهٔ دیگری که کمتر به آن توجه میشود این است که بعضی از افراد بهاشتباه فکر میکنند چون در گذشته یک بار تلاش برای ترک با بدترشدن خلقشان همراه بوده، این بار هم همان اتفاق میافتد. اما شرایط هر بار میتواند فرق کند؛ شاید دفعهٔ قبل بدون دارو یا بدون پشتیبانی روانپزشکی تلاش کردهاید. با برنامهریزی درست و هماهنگی از قبل با تیم درمانتان، تجربهٔ این بار میتواند کاملاً متفاوت باشد. ثبت یادداشت روزانه از خلق، شدت ولع و هر تغییری در اثر داروهایتان هم میتواند به روانپزشکتان کمک کند تصمیمهای دقیقتری دربارهٔ دوز بگیرد.
علائم هشداری که باید جدی بگیرید
در اکثریت قریببهاتفاق موارد، ترک سیگار با افسردگی یا اضطراب همراه بدون مشکل بزرگی پیش میرود و معمولاً با گذر زمان، حال بهتر میشود.
هشدار
به چند علامت هشدار توجه کنید: اگر افسردگی یا اضطرابتان بهطور ناگهانی و شدید بدتر شد، اگر افکار آسیب به خود یا دیگران پیدا کردید، یا اگر داروهای روانپزشکیتان دیگر اثر همیشگی را ندارند، همین حالا با پزشک یا روانپزشکتان تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید. این علائم به این معنا نیست که ترک اشتباه بوده؛ به این معناست که برنامهٔ درمانتان نیاز به بازبینی فوری دارد، نه توقف کامل تلاش برای ترک.
اگر همزمان با اختلال روانی، شرایط خاص دیگری مثل بارداری یا بیماری زمینهای هم دارید، صفحهٔ ترک سیگار در شرایط خاص راهنمای هرکدام را جداگانه معرفی میکند.
قدم بعدی شما
اگر افسردگی یا اضطراب دارید و میخواهید سیگار را ترک کنید، اولین قدم این است که همین هفته با روانپزشک یا پزشک خانوادگیتان دربارهٔ بهترین زمان و بهترین دارو برای شما صحبت کنید. برای مرور کامل مسیر ترک، راهنمای کامل ترک سیگار را هم در کنار برنامهٔ درمانیتان دنبال کنید.