سیگار و دستگاه گوارش: تاثیر سیگار بر معده و کبد

دستگاه گوارش چطور در معرض دود سیگار قرار می‌گیره

خیلی وقت‌ها وقتی حرف از ضررهای سیگار می‌زنیم، اول یاد ریه و قلب می‌افتیم. اما تاثیر سیگار بر معده و کل دستگاه گوارش هم واقعیه و مثل آسیب سیگار به ریه مستند شده. هر بار که سیگار می‌کشید، بخشی از دود و بزاق آغشته به مواد شیمیایی‌اش قورت داده می‌شه و مستقیم با دیوارهٔ مری، معده و روده تماس پیدا می‌کنه. بخش دیگهٔ این مواد هم از راه ریه وارد خون می‌شه و به هر اندامی که خون بهش می‌رسه، از جمله کبد و لوزالمعده، می‌رسه.

کبد و لوزالمعده نقش ویژه‌ای دارن. کبد وظیفهٔ فیلترکردن و سم‌زدایی خیلی از موادی که وارد بدن می‌شه رو داره، پس مستقیم با غلظت بالایی از مواد شیمیایی دود روبه‌رو می‌شه. لوزالمعده هم از راه همون گردش خون در معرض این مواد قرار می‌گیره. برای همین آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان (IARC)، بعد از بررسی صدها مطالعه، معده، روده بزرگ، کبد و لوزالمعده رو جزو اندام‌هایی می‌دونه که شواهد کافی برای سرطان‌زابودن سیگار توشون وجود داره ^[۱].

مثل بقیهٔ آسیب‌های سیگار، اینجا هم هرچی سابقهٔ مصرف طولانی‌تر و تعداد سیگار روزانه بیشتر باشه، مدت و شدت تماس دستگاه گوارش با این مواد هم بیشتر می‌شه. این به این معنی نیست که کم‌مصرف‌بودن جای نگرانی نداره؛ فقط یعنی هرچه زودتر ترک کنید، فرصت کمتری به این مواد برای آسیب‌رسوندن می‌دید. برای دیدن فهرست کامل آسیب سیگار به کل بدن، نه فقط دستگاه گوارش، ضررهای سیگار برای بدن گزینهٔ خوبیه.

تاثیر سیگار بر معده

معده اولین اندام گوارشی‌ایه که مستقیم با دود سیگار سروکار داره. بخش قابل‌توجهی از هزاران مادهٔ شیمیایی دود سیگار، از جمله ترکیبات سرطان‌زا، همراه بزاق قورت داده می‌شن و با دیوارهٔ معده تماس پیدا می‌کنن. آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان سرطان معده رو جزو سرطان‌هایی می‌دونه که شواهد کافی برای نقش سیگار توشون وجود داره ^[۱]. این به این معنی نیست که هر سیگاری به سرطان معده مبتلا می‌شه؛ خطر یعنی احتمال بالاتر نسبت به کسی که سیگار نمی‌کشه، نه یه سرنوشت از پیش تعیین‌شده.

خیلی از سیگاری‌ها گزارش می‌دن که سوزش سردل و رفلاکس اسید معده‌شون بیشتر از قبله؛ نیکوتین می‌تونه دریچهٔ بین مری و معده رو شل‌تر کنه و برگشت اسید رو راحت‌تر کنه. ارتباط سیگار با زخم معده و باکتری هلیکوباکتر پیلوری هم سال‌هاست در منابع پزشکی مطرح می‌شه، اما چون عدد دقیق و قابل‌استنادی برای این مقاله نداریم، فقط به همین اشارهٔ کیفی بسنده می‌کنیم.

خیلی از سیگاری‌ها همچنین می‌گن اشتهاشون با سیگار عوض می‌شه؛ بعضی کمتر گشنه‌شون می‌شه، بعضی هم بعد از هر سیگار یه‌جور آرامش موقت حس می‌کنن که با گرسنگی واقعی قاطی می‌شه. این تغییرات فردیه و عدد مشخصی براش نداریم، ولی نکتهٔ عملی‌اش اینه که خیلی‌ها بعد از ترک، رابطهٔ سالم‌تری با غذا و گرسنگی واقعی پیدا می‌کنن.

خبر خوبش اینه که گردش خون بدن بعد از ترک سیگار ظرف ۲ تا ۱۲ هفته بهتر می‌شه و همین بهبود به ترمیم بافت دیوارهٔ معده هم کمک می‌کنه ^[۲].

سیگار و روده بزرگ

روده بزرگ هم از راه همون قورت‌دادن بزاق آغشته به دود و هم از راه جذب مواد شیمیایی به خون، با مواد سرطان‌زای سیگار در تماسه. آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان روده بزرگ (کولورکتوم) رو هم جزو اندام‌هایی می‌دونه که سیگار کشیدن براش شواهد کافی سرطان‌زایی داره ^[۱]. این ارتباط جدا از تأثیر شناخته‌شده‌تر سیگار روی ریه و قلبه؛ یعنی حتی کسی که فقط نگران سرطان ریه بوده، دلیل دیگه‌ای هم برای فکرکردن به ترک داره.

ظرف ۱۲ ساعت بعد از آخرین سیگار، سطح مونوکسید کربن خون به حالت طبیعی برمی‌گرده و اکسیژن‌رسانی به بافت‌های بدن، از جمله دیوارهٔ روده، بهتر می‌شه ^[۳].

سیگار و کبد

کبد یکی از اندام‌های اصلی سم‌زدایی بدنه: هر ماده‌ای که از دود سیگار وارد خون بشه، دیر یا زود از کبد رد می‌شه تا فیلتر و بی‌خطر بشه. یعنی کبد هر روز، بارها، در معرض غلظت بالایی از مواد شیمیایی دود قرار می‌گیره. آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان سرطان کبد رو هم جزو سرطان‌های ناشی از سیگار با شواهد کافی می‌دونه ^[۱]. سیگار کشیدن معمولاً کنار مصرف الکل یا ابتلا به هپاتیت، خطر رو برای کبد بیشتر می‌کنه، هرچند اندازهٔ دقیق این افزایش عدد قابل‌استنادی توی این مقاله نداره.

با ترک سیگار، کبد دیگه مجبور نیست هر روز این حجم از مواد شیمیایی دود رو فیلتر کنه؛ این بار اضافه از همون روز اول ترک برداشته می‌شه و در کنارش، بقیهٔ فواید ترک هم به‌مرور و پیوسته اضافه می‌شن ^[۳].

سیگار و لوزالمعده

لوزالمعده هم از راه گردش خون در معرض مواد شیمیایی دود سیگار قرار می‌گیره. سرطان لوزالمعده یکی از سرطان‌هاییه که آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان شواهد کافی برای نقش سیگار توش پیدا کرده ^[۱]. این سرطان معمولاً دیر تشخیص داده می‌شه، برای همین پیشگیری، یعنی نکشیدن یا ترک زودتر، اهمیت بیشتری پیدا می‌کنه. لوزالمعدهٔ تحت‌فشار به سیگار محدود نمی‌مونه؛ سیگار به‌طور مستقل خطر دیابت نوع دو رو هم بالا می‌بره و جزئیاتش رو در مقالهٔ سیگار و دیابت خوندید.

هرچه زودتر سیگار رو کنار بذارید، لوزالمعده هم زودتر از قرارگرفتن مداوم در معرض این مواد سرطان‌زا در امان می‌مونه؛ همون منطقی که پشت همهٔ فواید ترکه ^[۳].

بعد از ترک چه چیزی بهتر می‌شه

دستگاه گوارش هم مثل بقیهٔ بدن از ترک سیگار سود می‌بره، فقط بعضی فایده‌هاش زودتر حس می‌شه و بعضی دیرتر. ظرف ۱۲ ساعت اول، سطح مونوکسید کربن خون طبیعی می‌شه و اکسیژن‌رسانی به همهٔ اندام‌ها بهتر می‌شه ^[۳]. ظرف ۴۸ ساعت، حس چشایی و بویایی که سیگار کشیدن بهش آسیب زده بود شروع به برگشتن می‌کنه؛ خیلی‌ها همین موقع می‌گن غذا خوش‌مزه‌تر شده ^[۲]. بین ۲ تا ۱۲ هفته، گردش خون بدن بهتر می‌شه که به ترمیم بافت‌های داخلی، از جمله دستگاه گوارش، کمک می‌کنه ^[۲]. در بلندمدت هم، هرچی از تاریخ ترکتون بیشتر بگذره، بدنتون کمتر در معرض همون مواد سرطان‌زایی هست که آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان بهشون اشاره کرده ^[۱].

برای دیدن فهرست کامل‌تر این فایده‌ها، فواید ترک سیگار رو بخونید؛ و اگه می‌خواید بدونید سیگار چه سرطان‌های دیگه‌ای هم ایجاد می‌کنه، سیگار و سرطان رو ببینید.

قدم بعدی شما

اگه بعد از خوندن این مقاله به این نتیجه رسیدید که دستگاه گوارشتون هم لایق یه فرصت برای ترمیمه، اولین قدم اینه که یه برنامهٔ مشخص برای ترک داشته باشید، نه فقط یه تصمیم کلی. برنامه‌ساز ترک سیگار کمکتون می‌کنه بر اساس عادت‌های خودتون یه مسیر واقع‌بینانه بچینید. برای دیدن آسیب سیگار به بقیهٔ اندام‌های بدن هم ضررهای سیگار برای بدن رو از دست ندید.