عوارض ویپ بهطور خلاصه
عوارض ویپ به این سادگی نیست که با یک جمله «خطرناک» یا «بیخطر» جمعش کنیم. ویپ (سیگار الکترونیکی) دستگاهی هست که بهجای سوزاندن تنباکو، مایعی حاوی نیکوتین و طعمدهنده رو گرم و به بخار تبدیل میکنه؛ به همین دلیل هزاران مادهٔ حاصل از احتراق واقعی تنباکو در آن نیست [۱]. اما بیدودبودن بهمعنای بیخطربودن نیست: ویپ میتونه نیکوتین اعتیادآور، محرکهای تنفسی و در برخی محصولات مواد ناشناخته وارد ریهتون کنه. سازمان جهانی بهداشت هم ویپ رو محصولی میدونه که به سیاستگذاری و نظارت دقیق نیاز داره، نه محصولی کاملاً بیخطر و نه محصولی که باید نادیده گرفته بشه [۴].
ویپ چطور کار میکنه
هر ویپ از سه بخش اصلی تشکیل شده: باتری، المنت گرمکننده و مخزن مایع که به آن e-liquid هم میگن. وقتی پک میکشید، باتری المنت رو گرم میکنه و مایع داخل مخزن تبخیر میشه؛ همین بخار هست که استنشاق میکنید، نه دود ناشی از سوختن. چون چیزی نمیسوزه، قطران و مونوکسید کربنی که در سیگار معمولی تولید میشه، در ویپ به همان شکل ساخته نمیشه. اما این فقط به این معناست که ترکیب مواد فرق داره، نه اینکه خطر از بین رفته باشه؛ در ادامه دقیقاً میبینیم داخل این بخار چه چیزی هست.
در بخار ویپ چه هست
مایع داخل ویپ معمولاً از چند جزء اصلی تشکیل شده: پروپیلنگلیکول و گلیسیرین گیاهی که حامل و تولیدکنندهٔ بخار هستن، طعمدهندهها و در بیشتر محصولات، نیکوتین. برای مقایسه، دود سیگار معمولی بیش از هفت هزار مادهٔ شیمیایی داره که نیکوتین تنها بخش اعتیادآور اصلی آن هست [۱]؛ بخار ویپ این حجم از مواد حاصل از احتراق رو نداره، اما وقتی طعمدهندهها و المنت فلزی گرم میشن، میتونن ذرات فلزی ریز و ترکیبات محرک دیگری تولید کنن که هنوز بهطور کامل شناخته نشدهاند. سازمان جهانی بهداشت هم در یادداشت فنی خودش تأکید کرده شواهد دربارهٔ ترکیب دقیق و اثرات بلندمدت بخار ویپ هنوز کامل نیست و به همین دلیل خواستار سیاستگذاری احتیاطی شده.
عوارض کوتاهمدت
شایعترین عوارض کوتاهمدت ویپ شامل خشکی و تحریک گلو و دهان، سرفه، سردرد و در برخی افراد حالت تهوع خفیف هست؛ اینها اغلب واکنش بدن به نیکوتین و طعمدهندههاست، نه به دود، چون دودی در کار نیست. کسانی که تازه از سیگار به ویپ رو میآورند، گاهی این علائم رو با علائم ترک نیکوتین سیگار اشتباه میگیرن. اگه میخواید بدونید نیکوتین دقیقاً با مغز و بدن چه میکنه و چرا این علائم رخ میده، نیکوتین چیست نقطهٔ شروع خوبی هست.
ریه: از EVALI تا اثرات بلندمدت ناشناخته
جدیترین هشدار مربوط به ریه، آسیب حاد ریوی مرتبط با ویپ هست که به اختصار EVALI نامیده میشه؛ در این عارضه ریه بهطور ناگهانی ملتهب میشه و فرد دچار تنگی نفس شدید و نیاز به بستری میشه. بیشتر موارد شناختهشدهٔ این آسیب با محصولات غیرقانونی و دستکاریشده، بهویژه ویپهای حاوی تتراهیدروکانابینول (THC)، مرتبط بودهاند، نه ویپهای استاندارد نیکوتینی؛ اما همین موضوع نشون میده بازار ویپ بهاندازهٔ کافی نظارتشده نیست. سازمان جهانی بهداشت هم به نبود شفافیت کافی در ترکیب محصولات ویپ در یادداشت فنی خودش اشاره کرده و بر لزوم پژوهش بیشتر تأکید داره [۴]. فراتر از این آسیب حاد، دربارهٔ اثرات بلندمدت تنفسی ویپ روی نسلی که از نوجوانی مصرف رو شروع کرده، هنوز زمان کافی نگذشته که تصویر کاملی داشته باشیم.
قلب و نیکوتین
نیکوتین، صرفنظر از اینکه از سیگار بیاید یا ویپ، ضربان قلب و فشار خون رو بهطور موقت بالا میبره و رگها رو کمی منقبض میکنه. مصرف مرتب و طولانیمدت این فشار میتونه در بلندمدت روی سلامت قلب و عروق اثر بذاره. تفاوت اصلی سیگار و ویپ در این بخش، نبود مونوکسید کربن ناشی از احتراق در ویپ هست؛ اما نبود مونوکسید کربن بهمعنای نبود هیچ ریسک قلبی نیست، فقط ریسک رو از نوع دیگری میکنه.
ویپ بدون نیکوتین
خیلیها فکر میکنن اگه مایع ویپ بدون نیکوتین باشه، دیگر جای نگرانی نیست. اما بخار همچنان از گرمشدن پروپیلنگلیکول، گلیسیرین گیاهی، طعمدهندهها و المنت فلزی تولید میشه؛ یعنی تحریک گلو و ریه و قرارگیری در معرض ذرات ریز همچنان وجود داره، فقط بدون اعتیاد نیکوتینی. برای نوجوانان و کسانی که هرگز سیگار نکشیدهاند، NHS هم تأکید داره ویپ، با یا بدون نیکوتین، توصیه نمیشه؛ چون اینجا صحبت از جایگزینی سیگار نیست، بلکه شروع مصرفی تازه هست. جزئیات این موضوع رو در ویپ و نوجوانان کامل توضیح دادهایم.
اعتیاد به ویپ
بخش اعتیادآور اصلی سیگار و ویپ یکسان هست: نیکوتین [۱]. بسیاری از ویپهای امروزی از نمک نیکوتین استفاده میکنن که جذب سریعتر و راحتتری نسبت به نیکوتین معمولی داره؛ همین موضوع میتونه وابستگی رو در برخی افراد سریعتر شکل بده. برای نوجوانانی که مغزشان هنوز در حال رشد هست، این ریسک جدیتر هم هست: گزارش جراح عمومی آمریکا نشان داده مصرف ویپ در دانشآموزان دبیرستانی بین سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۵ حدود ۹۰۰ درصد افزایش یافته و نیکوتین میتونه روی توجه، یادگیری، کنترل تکانه و خلقوخوی مغزی که تا حدود ۲۵ سالگی همچنان در حال رشد هست اثر بذاره [۲]. اگه خودتون یا فرزندتون به ویپ عادت کردهاید و میخواید کنارش بذارید، ترک ویپ راهنمای عملی این مسیر هست.
هشدار
اگه باردار یا شیرده هستید، بیماری قلبی یا ریوی زمینهای دارید یا نوجوان هستید، ویپ رو انتخابی بیخطر ندونید. پیش از هر تصمیمی دربارهٔ مصرف یا ترک ویپ، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
قدم بعدی شما
اگه تازه با ویپ آشنا شدهاید یا کسی نزدیکتون از آن استفاده میکنه، قدم بعدی طبیعی این هست که ببینید ویپ در برابر سیگار دقیقاً کجا میایسته؛ نه دشمن مطلق، نه جایگزین بیخطر. آیا ویپ کمخطرتر از سیگار است موضع WHO، NHS و کاکرین رو کنار هم میگذاره. برای دیدن تصویر کاملتر همهٔ جایگزینهای سیگار هم میتونید سراغ قلیان، ویپ و تنباکو بروید.