ترک ویپ: راهنمای قطع سیگار الکترونیک و کنترل نیکوتین

چرا ترک ویپ گاهی از ترک سیگار سخت‌تر است؟

ترک ویپ از نظر علمی همان چالش ترک سیگار است: بدن به نیکوتین عادت کرده و با کم‌شدنش واکنش نشان می‌دهد. اما چند تفاوت عملی، ترک ویپ را برای خیلی‌ها سخت‌تر می‌کند. اول اینکه پاد سوختن ندارد، بویی که اطرافیان را آزار بدهد کمتر است و قانون منع کشیدن در خیلی جاها به‌اندازهٔ سیگار جدی گرفته نمی‌شود؛ نتیجه این‌که دستگاه تقریباً همیشه در دسترس می‌ماند و پک‌زدن پیاپی راحت‌تر از سیگار انجام می‌شود. دوم اینکه بسیاری از پادهای یک‌بارمصرف امروزی، نیکوتین را با غلظت بالا و به شکل نمکی عرضه می‌کنند که جذبش برای بدن راحت‌تر است؛ یعنی مصرف‌کننده می‌تواند بدون ناراحتی گلو، نیکوتین زیادی در روز دریافت کند. سازمان جهانی بهداشت هم در یادداشت فنی خود دربارهٔ سیگار الکترونیکی، بر لزوم توجه به همین ویژگی‌های محصول و سیاست‌گذاری متناسب با آن تأکید کرده است ^[۳].

نتیجهٔ این ترکیب، الگوی مصرفی است که گاهی از سیگار روزانهٔ معمول هم پرتکرارتر می‌شود؛ چون محدودیت فیزیکی سیگار (باید روشن کنی، دود کنی، خاموش کنی) در ویپ وجود ندارد. برای همین وقتی نوبت به ترک ویپ می‌رسد، خیلی‌ها با تعجب متوجه می‌شوند که میزان نیکوتین دریافتی‌شان از آنچه فکر می‌کردند بیشتر بوده است. این نکته را در ذهن داشته باشید تا برنامه‌ریزی واقع‌بینانه‌تری برای قدم بعدی داشته باشید. برای آشنایی کامل‌تر با ترکیبات و عوارض این دستگاه‌ها مقالهٔ ویپ چیست و چه عوارضی دارد را هم بخوانید.

یک تفاوت دیگر هم به ذهنی‌بودن ماجرا برمی‌گردد. خیلی از کسانی که سراغ ویپ رفته‌اند، آن را «کم‌خطرتر» یا حتی «بی‌خطر» فرض کرده بودند و به همین دلیل هیچ‌وقت جدی به فکر ترک نیفتاده‌اند؛ همین باور، شروع مسیر ترک را دیرتر می‌کند. اگر می‌خواهید بدانید ادعای کم‌خطر بودن ویپ نسبت به سیگار تا چه حد درست است، مقایسهٔ علمی ویپ و سیگار پاسخ دقیق‌تری به شما می‌دهد؛ اما نکتهٔ مهم برای بحث ترک این است که «کم‌خطرتر از سیگار» به معنای «بی‌خطر» یا «غیراعتیادآور» نیست.

دو مسیر ترک ویپ: کاهش غلظت نیکوتین یا قطع یک‌باره

برای ترک ویپ عملاً دو مسیر پیش روی شماست و هیچ‌کدام «تنها راه درست» نیستند؛ انتخاب به میزان مصرف فعلی و شخصیت شما بستگی دارد.

مسیر اول، کاهش تدریجی غلظت نیکوتین است. اگر از پاد یا مایع با درصد نیکوتین بالا استفاده می‌کنید، می‌توانید هر چند هفته یک پله به سمت غلظت پایین‌تر بروید تا بدن آرام‌آرام با دوز کمتر تطبیق پیدا کند. مزیت این روش این است که علائم ترک را ملایم‌تر می‌کند؛ عیبش این است که چون دستگاه همچنان دست شماست، بسیاری در همین مرحله متوقف می‌مانند و هیچ‌وقت به صفر نمی‌رسند.

مسیر دوم، تعیین یک تاریخ مشخص برای قطع کامل است، دقیقاً مثل ترک سیگار به‌شیوهٔ یک‌باره؛ خیلی‌ها همین تاریخ را با یک نقطهٔ عطف طبیعی هماهنگ می‌کنند تا انگیزهٔ بیرونی هم کمکشان کند، درست مثل فرصتی که ترک سیگار در ماه رمضان برای سیگاری‌ها شرح می‌دهد. این مسیر برای کسانی که در کاهش تدریجی گیر می‌کنند، معمولاً مؤثرتر است چون منبع وسوسه از دسترس خارج می‌شود. هر کدام از این دو مسیر را انتخاب کنید، اصول کلی راهنمای علائم ترک سیگار دربارهٔ مدیریت ولع و برنامه‌ریزی روزهای اول، بدون تغییر برایتان کاربرد دارد؛ چون منشأ ولع در هر دو حالت یکی است: نیکوتین.

پیش از انتخاب مسیر، چند سؤال ساده از خودتان بپرسید: در چه ساعت‌هایی از روز بیشتر سراغ پاد می‌روید؟ آیا مصرفتان بیشتر عادتی است یا واکنش به استرس؟ چند بار قبلاً تلاش کرده‌اید و چه چیزی باعث برگشت شده است؟ جواب همین سؤال‌ها معمولاً نشان می‌دهد کدام مسیر برایتان واقع‌بینانه‌تر است. کسانی که مصرفشان بیشتر رفتاری و موقعیتی است (مثل بعد از هر وعدهٔ غذا) معمولاً از تعیین یک تاریخ قطع کامل و جایگزین کردن آن موقعیت‌ها با کار دیگر، نتیجهٔ بهتری می‌گیرند تا از کاهش آرام‌آرام غلظت.

علائم ترک ویپ چیست و چقدر طول می‌کشد؟

چون ماده‌ای که بدن به آن عادت کرده در سیگار و ویپ یکسان است، یعنی نیکوتین، علائم ترک ویپ هم همان فهرست شناخته‌شدهٔ علائم ترک نیکوتین است: بی‌قراری، عصبانیت، افت خلق، مشکل تمرکز، بی‌خوابی و ولع شدید.

نکته‌ای که دربارهٔ ویپ باید در نظر بگیرید این است که اگر غلظت نیکوتین دریافتی‌تان بالا بوده، شدت این علائم می‌تواند محسوس‌تر باشد. همچنین بخشی از ولع سراغ‌گرفتن از پاد، رفتاری و موقعیتی است، نه فقط شیمیایی؛ یعنی حتی بعد از عبور از بدترین هفته، ممکن است در موقعیت‌های خاص (مثل بعد از غذا یا هنگام استرس) هنوز دلتان بخواهد دست به پاد ببرید. برنامه‌ریزی برای همین لحظات، به‌اندازهٔ گذر از خود علائم جسمی اهمیت دارد.

جایگزین نیکوتین برای ترک ویپ

خبر خوب این است که چون علائم ترک ویپ همان علائم ترک نیکوتین است، ابزارهای اثبات‌شده برای مدیریت آن هم همان جایگزین‌های نیکوتین رایج هستند: چسب، آدامس، قرص مکیدنی و اسپری.

این شواهد دربارهٔ مصرف‌کنندگان سیگار جمع‌آوری شده، ولی چون مکانیسم وابستگی در ویپ هم نیکوتین است، منطقی است که همین ابزارها برای کسی که فقط ویپ می‌کشیده هم کمک‌کننده باشند؛ شواهد اختصاصی دربارهٔ اثربخشی روش‌های ترک مخصوص ویپ هنوز محدود است، برای همین بهتر است روی همین اصول کلی و آزموده‌شدهٔ ترک نیکوتین تکیه کنید ^[۳]. برای انتخاب دوز و نوع جایگزین مناسب، راهنمای کامل چسب نیکوتین نقطهٔ شروع خوبی است.

ترک ویپ در نوجوانان

اگر صحبت دربارهٔ نوجوانی است که ویپ می‌کشد، ماجرا فرق دارد. مغز نوجوان هنوز در حال رشد است و نسبت به نیکوتین حساس‌تر عمل می‌کند؛ بخش زیادی از پادهای پرمصرف میان نوجوانان هم غلظت نیکوتین بالایی دارند، یعنی وابستگی می‌تواند سریع‌تر شکل بگیرد. برخورد سرزنش‌آمیز معمولاً نتیجهٔ عکس می‌دهد و نوجوان را به پنهان‌کاری بیشتر سوق می‌دهد؛ گفت‌وگوی آرام دربارهٔ دلیل مصرف و کمک برای پیدا کردن جایگزین سالم برای موقعیت‌های استرس‌زا، اثر بهتری دارد.

برای بررسی کامل‌تر ابعاد این موضوع، از جمله آمار مصرف و راهنمای گفت‌وگو با نوجوان، مقالهٔ ویپ و نوجوانان را جداگانه نوشته‌ایم.

قدم بعدی شما

اگر تصمیم گرفته‌اید ویپ را کنار بگذارید، همین امروز یکی از دو مسیر بالا را انتخاب کنید: یا برنامهٔ کاهش پله‌ای غلظت نیکوتین بچینید، یا یک تاریخ مشخص برای قطع کامل روی تقویم بگذارید. در هر دو حالت، آشنایی با کل مجموعهٔ قلیان، ویپ و تنباکو به شما کمک می‌کند بدانید مصرف همزمان یا جایگزین سیگار معمولی با کدام محصولات دیگر هم خطر مشابهی دارد.